1978 වසරේදී ශ්රී ලංකාවට නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් හඳුන්වා දීමත් සමඟ මෙරට දේශපාලන සහ පාලන ව්යුහය තුළ දැවැන්ත පරිවර්තනයක් සිදුවිය. අදටත් ශ්රී ලංකාවේ මූලික නීතිය ලෙස ක්රියාත්මක වන්නේ, ‘විධායක ජනාධිපති ක්රමය’ සහ ‘සමානුපාතික මැතිවරණ ක්රමය’ හඳුන්වා දුන් මෙම 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවයි.
එහෙත්, 1978 දී සම්මත වූ මුල් ලියවිල්ල එලෙසින්ම අද දක්වා ක්රියාත්මක වන්නේ නැත. දේශපාලන අවශ්යතා, යුදමය හා වාර්ගික අර්බුද මෙන්ම ප්රජාතන්ත්රවාදී ප්රතිසංස්කරණ උදෙසා නැගුණු ජනතා හඬවල් හේතුවෙන් වරින් වර මීට විවිධ සංශෝධන එක් විය. මේ දක්වා ව්යවස්ථාවට සංශෝධන 21 ක් (එක් සංශෝධනයක් හැර) ගෙනැවිත් තිබේ. Praja.lk ගෙන එන මෙම ලිපිය, එම සංශෝධන 21 හරහා රටේ දේශපාලනය වෙනස් වූ ආකාරය පිළිබඳ කෙටි විමසුමකි.
1 වැනි සංශෝධනය (1978 නොවැම්බර්): අධිකරණ බලතල වෙනස් වීම පළමු සංශෝධනය මඟින් අධිකරණ පද්ධතියේ වෙනසක් සිදු කෙරිණි. ඇතැම් කාරණා සම්බන්ධයෙන් අභියාචනාධිකරණය සතුව පැවති බලතල, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය වෙත පවරා දීම සඳහා මෙහිදී ව්යවස්ථාවේ 140 වැනි වගන්තිය සංශෝධනය කරන ලදී.
2 වැනි සංශෝධනය (1979): මන්ත්රී ධුර අහිමි වීම පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරයකු තමන් පත්වූ දේශපාලන පක්ෂයෙන් ඉල්ලා අස්වීම, නෙරපා හැරීම හෝ සාමාජිකත්වය අහෝසි වීමකදී, ඔහුගේ මන්ත්රී ධුරයට සිදුවන දේ සම්බන්ධයෙන් නීතිමය ප්රතිපාදන මෙයින් හඳුන්වා දුන්නේය.
3 වැනි සංශෝධනය (1982): ජනාධිපතිවරණය කලින් කැඳවීම මෙය විධායක ජනාධිපතිවරයාට සිය බලය තහවුරු කරගැනීමට ගෙන ආ වැදගත් සංශෝධනයකි. ජනාධිපතිවරයාගේ පළමු ධුර කාලයෙන් වසර 4ක් සම්පූර්ණ වූ පසු, දෙවන ධුර කාලය සඳහා ජනවරමක් ඉල්ලා කලින් ජනාධිපතිවරණයක් කැඳවීමට මෙමඟින් ජනාධිපතිවරයාට බලය හිමි විය.
4 වැනි සංශෝධනය (1982): පාර්ලිමේන්තුවේ ආයු කාලය දිගු කිරීම ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ දැඩි ආන්දෝලනයකට ලක්වූ සංශෝධනයකි. 1977 දී පත්වූ පාර්ලිමේන්තුවේ නිල කාලය තවත් වසර 6කින් දීර්ඝ කිරීමට මෙයින් කටයුතු කෙරිණි. මේ සඳහා 1982 දෙසැම්බර් මාසයේදී කුප්රකට ජනමත විචාරණයද පැවැත්විණි.
5 වැනි සංශෝධනය (1983): අතුරු මැතිවරණ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී ධුරයක පුරප්පාඩුවක් ඇති වූ විට, අදාළ පක්ෂයේ ලේකම්වරයා විසින් නියමිත කාලය තුළ නව මන්ත්රීවරයකු නම් නොකළහොත්, එම ආසනය සඳහා අතුරු මැතිවරණයක් පැවැත්වීමට මෙයින් ප්රතිපාදන සැපයිණි.
6 වැනි සංශෝධනය (1983): බෙදුම්වාදය තහනම් කිරීම 1983 කළු ජූලිය සහ වාර්ගික අර්බුදය පසුබිම් කරගෙන මෙය ගෙන එන ලදී. ශ්රී ලංකාව තුළ වෙනම රාජ්යයක් පිහිටුවීමට සහාය දීම, ප්රවර්ධනය කිරීම සහ භෞමික අඛණ්ඩතාව උල්ලංඝනය කිරීම සපුරා තහනම් කෙරිණි.
7 වැනි සංශෝධනය (1983): කිලිනොච්චි දිස්ත්රික්කය නිර්මාණය කිලිනොච්චිය වෙනම පරිපාලන දිස්ත්රික්කයක් ලෙස නම් කිරීම මෙයින් සිදු වූ අතර, ඒ අනුව ලංකාවේ මුළු පරිපාලන දිස්ත්රික්ක සංඛ්යාව 25 දක්වා ඉහළ ගියේය.
8 වැනි සංශෝධනය (1984): ජනාධිපති නීතිඥවරුන් පත් කිරීම නීති වෘත්තියේ විශිෂ්ටත්වයට පත්වූ ජ්යෙෂ්ඨ නීතිඥවරුන් ‘ජනාධිපති නීතිඥ’ (President’s Counsel) ලෙස පත් කිරීමේ බලය ජනාධිපතිවරයාට හිමිකර දීම මෙහි අරමුණ විය.
9 වැනි සංශෝධනය (1984): රාජ්ය සේවක වැටුප් සහ මන්ත්රී සුදුසුකම් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී ධුරයකට පත්වීම සඳහා පැවති ඇතැම් නුසුදුසුකම් සහ රාජ්ය සේවකයන්ගේ වැටුප් සීමාවන්ට අදාළ නීතිමය ප්රතිපාදන වෙනස් කෙරිණි.
10 වැනි සංශෝධනය (1986): හදිසි නීතිය මහජන ආරක්ෂාව සහ හදිසි අවස්ථා ප්රකාශයට පත් කිරීමට අදාළව 155 වැනි ව්යවස්ථාවේ පැවති ප්රතිපාදන වෙනස් කිරීම මෙයින් සිදුවිය.
11 වැනි සංශෝධනය (1987): මහාධිකරණ බලතල මහාධිකරණයේ බලතල, අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාව සහ අධිකරණ පරිපාලනයට අදාළ වෙනස්කම් ගණනාවක් මෙයින් හඳුන්වා දෙන ලදී.
12 වැනි සංශෝධනය: කිසිදා නීතියක් නොවූ සංශෝධනය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 12 වැනි සංශෝධනයක් ලෙස යෝජනාවක් ඉදිරිපත් වුවද, එය කිසි දිනෙක පාර්ලිමේන්තුවේදී සම්මත වී නීතියක් බවට පත් වූයේ නැත.
13 වැනි සංශෝධනය (1987): පළාත් සභා සහ භාෂා ප්රතිපත්තිය 1987 ඉන්දු-ලංකා ගිවිසුමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස පැමිණි මෙය මෙරට ඉතිහාසයේ වඩාත්ම විවාදයට ලක්වූ සංශෝධනයයි. මධ්යම රජයේ බලතල විමධ්යගත කරමින් ‘පළාත් සභා ක්රමය’ හඳුන්වා දෙන ලදී. තවද, දෙමළ භාෂාව රාජ්ය භාෂාවක් ලෙසත්, ඉංග්රීසි භාෂාව සන්ධාන භාෂාවක් ලෙසත් පිළිගැනීම මෙයින් සිදු විය.
14 වැනි සංශෝධනය (1988): ජාතික ලැයිස්තුව පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් සංඛ්යාව 225 දක්වා ඉහළ නැංවීමත්, ඉන් මන්ත්රීවරුන් 29 දෙනෙකු ‘ජාතික ලැයිස්තුවෙන්’ පත් කිරීමේ ක්රමයත් මෙමඟින් හඳුන්වා දෙන ලදී.
15 වැනි සංශෝධනය (1988): කඩඉම් ඡන්ද ප්රතිශතය අඩු කිරීම සමානුපාතික මැතිවරණ ක්රමය යටතේ දිස්ත්රික්කයකින් මන්ත්රී ධුරයක් දිනා ගැනීම සඳහා දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් ලබාගත යුතු අවම ඡන්ද ප්රතිශතය (Cut-off point) 12.5% සිට 5% දක්වා අඩු කෙරිණි.
16 වැනි සංශෝධනය (1988): භාෂා අයිතිය පුළුල් කිරීම පරිපාලන, ව්යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ කටයුතුවලදී සිංහල සහ දෙමළ භාෂා භාවිතය පිළිබඳව වඩාත් පැහැදිලි හා පුළුල් ප්රතිපාදන මෙමඟින් ව්යවස්ථාවට එක් කරන ලදී.
17 වැනි සංශෝධනය (2001): ස්වාධීන කොමිෂන් සභා විධායක ජනාධිපතිවරයාගේ අත්තනෝමතික බලතල සීමා කරමින් යහපාලනය ස්ථාපිත කිරීමට ගත් ප්රගතිශීලී පියවරකි. ‘ව්යවස්ථාදායක සභාව’ (Constitutional Council) පිහිටුවීම සහ පොලිස්, මැතිවරණ, රාජ්ය සේවා ආදී ස්වාධීන කොමිෂන් සභා සඳහා පත්කිරීම් සිදු කිරීමේ බලය ඊට පැවරීම මෙයින් සිදුවිය.
18 වැනි සංශෝධනය (2010): විධායකයේ බලය යළිත් අසීමිත වීම 17 වැනි සංශෝධනය ආපසු හරවමින් ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල අතිශයින් පුළුල් කෙරිණි. ජනාධිපතිවරයෙකුට පත්විය හැකි වාර ගණන දෙකකට සීමා කර තිබූ නීතිය අහෝසි කරන ලද අතර, ව්යවස්ථාදායක සභාව අහෝසි කර දුර්වල ‘පාර්ලිමේන්තු සභාවක්’ හඳුන්වා දෙන ලදී.
19 වැනි සංශෝධනය (2015): විධායකයේ බලතල යළි කප්පාදු කිරීම 18 වැනි සංශෝධනය අහෝසි කරමින් යහපාලන ආණ්ඩුව විසින් මෙය ගෙන එන ලදී. ජනාධිපතිවරයකුට පත්විය හැකි උපරිම වාර ගණන යළිත් දෙකකට සීමා කළ අතර, නිල කාලය වසර 6 සිට 5 දක්වා අඩු කරන ලදී. ව්යවස්ථාදායක සභාව සහ ස්වාධීන කොමිෂන් සභා යළිත් සක්රීය කෙරිණි.
20 වැනි සංශෝධනය (2020): නැවතත් විධායකයට සුපිරි බලතල 19 වැනි සංශෝධනයෙන් ගෙන ආ යහපාලන ප්රතිසංස්කරණ බොහොමයක් අහෝසි කරමින්, ජනාධිපතිවරයාට නැවත වරක් පුළුල් බලතල හිමි කර දෙන ලදී. ව්යවස්ථාදායක සභාව අහෝසි කර පාර්ලිමේන්තු සභාවක් පිහිටුවූ අතර, ඉහළ තනතුරු සඳහා පත්කිරීම් කිරීමේ පූර්ණ බලය ජනාධිපතිවරයාට හිමි විය.
21 වැනි සංශෝධනය (2022): අර්බුදයෙන් පසු යළිත් යහපාලනයට 2022 වසරේ රටේ ඇතිවූ දැවැන්ත ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදය (අරගලය) හමුවේ ජනතා ඉල්ලීම් මත මෙය ගෙන එන ලදී. 20 වැනි සංශෝධනයෙන් ජනාධිපතිවරයාට ලබා දී තිබූ අසීමිත බලතල යළි සීමා කර, ව්යවස්ථාදායක සභාව සහ ස්වාධීන කොමිෂන් සභා යළිත් බලගන්වමින් ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යුහය ශක්තිමත් කිරීම මෙහි මූලික අරමුණ විය.
