අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ
මෑතකදී සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ සංසරණය වූ එක්තරා තොරතුරු රූපසටහනක් (infographic) නොමඟ යවන සුළු රාමුගත කිරීම් (misleading framing) පිළිබඳ පැහැදිලි උදාහරණයකි. එය සාවද්ය තොරතුරුවල සූක්ෂ්ම එහෙත් භයානක ස්වරූපයකි.
මෙහි දක්වා ඇති නිවාස ඒකක සබඳතා සංඛ්යාව තාක්ෂණික වශයෙන් නිවැරදි විය හැකි වුව ද, එම දත්ත හිතාමතාම තෝරාගෙන ඇත්තේ අසත්ය කථිකාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. රටේ ජනගහනයෙන් 95%ක් ම මෙම ගාස්තු වැඩිකිරීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර වී ඇති බවට මහජනතාව විශ්වාස කරවීමට මෙය සැලසුම් කර ඇත. එය සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්යයකි.
මෙම රූපසටහන මගින් වැරදි පණිවිඩයක් ලබා දෙන්නේ කුමකට ද යන්න සහ ගාස්තු ඉහළ දැමීමේ සැබෑ බලපෑම කුමක් දැයි යන්න පිළිබඳ කරුණුමය පැහැදිලි කිරීමක් පහත දැක්වේ:
1. විදුලි පරිභෝජනයේ සැබෑ පරිමාණය
සැබෑ විදුලි පරිභෝජන ප්රමාණය නොසලකා හරිමින්, මෙම රූපසටහන හිතාමතාම අවධානය යොමු කරන්නේ ගෘහස්ථ පාරිභෝගික සබඳතා සංඛ්යාව කෙරෙහි පමණි.
යථාර්ථය: ජාත්යන්තර බලශක්ති නියෝජිතායතනයෙහි (IEA) දත්තවලට අනුව, ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත විදුලි පරිභෝජනයෙන් ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වැය වන්නේ 37%ක් පමණි. කාර්මික (31.4%) සහ වාණිජ/පොදු සේවා (31.4%) යන අංශ මෙරට විදුලියෙන් දළ වශයෙන් 63%ක් පරිභෝජනය කරයි.
මෙම විදුලි ගාස්තු සංශෝධනය ප්රධාන වශයෙන් ඉලක්ක කර ඇත්තේ මෙම අධික පරිභෝජනයක් සහිත අංශ වෙත ය. එබැවින්, රටේ විදුලි පරිභෝජනයෙන් අතිමහත් බහුතරයක් දැවැන්ත පිරිවැය වැඩිවීමකට යටත් වන අතර, එය “බලපෑම එල්ල වන්නේ 7.29%කට පමණයි” යන ප්රකාශය සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්ය කරයි.
2. ආර්ථික ඩොමිනෝ බලපෑම
කාර්මික සහ වාණිජ අංශ සඳහා විදුලි ගාස්තු ඉහළ යන විට, සමස්ත ආර්ථිකයටම ඉන් පහරක් එල්ල වේ. කර්මාන්තශාලා, සුපිරි වෙළඳපොළවල්, ප්රවාහන මධ්යස්ථාන සහ සේවා සපයන්නන් හට මෙම දැවැන්ත මෙහෙයුම් පිරිවැය දරාගත නොහැකි ය.
වෙළඳපොළ බලපෑම: මෙම වියදම් වහාම පාරිභෝගිකයා මත පැටවෙන අතර, එමගින් පිරිවැය මත පදනම් වූ උද්ධමනයක් (cost-push inflation) නිර්මාණය වේ.
කර්මාන්ත සහ සේවා: නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා ශ්රී ලංකාවේ අපනයන භාණ්ඩවල තරගකාරීත්වය අඩු වේ. දේශීය ව්යාපාරිකයන්ට තම ආයතන පවත්වාගෙන යාම සඳහා අත්යවශ්ය භාණ්ඩ, ආහාර සහ දෛනික සේවාවල මිල ඉහළ නැංවීමට සිදු වේ.
3. කලාපීය යථාර්ථය
ශ්රී ලංකාව දැනටමත් දකුණු ආසියාවේ ඉහළම විදුලි ගාස්තු ගෙවන රට බව සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හරිමින් මෙම පෝස්ටුව මගින් ගාස්තු වැඩිවීම සුළු කොට තැකීමට උත්සාහ කරයි.
මෑතකාලීන කලාපීය විශ්ලේෂණයන් පෙන්වා දෙන්නේ අසල්වැසි දකුණු ආසියාතික රටවල සාමාන්ය පිරිවැයට වඩා ශ්රී ලාංකිකයන් විදුලිය සඳහා 2.5 සිට 3 ගුණයක මුදලක් ගෙවන බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, ශ්රී ලංකාවේ ඒකක 100ක් පරිභෝජනය කරන නිවසක් රුපියල් 5,280ක් පමණ ගෙවන අතර, එම පරිභෝජනය සඳහා දකුණු ආසියානු සාමාන්ය අගය වන්නේ රුපියල් 2,078ක් පමණි.
4. සැබෑ හේතු: ගල්අඟුරු දූෂණය සහ අධික පිරිවැයක් සහිත ඩීසල්
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය මෙලෙස ගාස්තු ඉහළ නංවන්නේ ඇයි ද යන්න මෙම රූපසටහන මගින් සිතාමතාම මගහැර ඇත. පද්ධතිමය වැරදි කළමනාකරණය සහ දූෂණය වෙනුවෙන් වන්දි ගෙවීමට මහජනතාවට බල කෙරෙමින් පවතී.
ගල්අඟුරු අර්බුදය: ලක්විජය (නොරොච්චෝල) බලාගාරය සඳහා ප්රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු ආනයනය කිරීම හේතුවෙන් ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය රුපියල් බිලියන 19ක දැවැන්ත පාඩුවක් ලබා ඇති බව මෑතකාලීන පාර්ලිමේන්තු වාර්තා (2026 අප්රේල්) හෙළි කළේ ය.
ඩීසල් මත යැපීම: මෙම බාල වර්ගයේ ගල්අඟුරු නිසා මෝල් අවහිර වී මූලික විදුලි උත්පාදන ධාරිතාව ගිගාවොට් පැය 250කින් පමණ අඩු විය. මේ හේතුවෙන් හදිසි ඩීසල් විදුලි උත්පාදනය මත යැපීමට බලධාරීන්ට සිදු විය.
ගල්අඟුරු මගින් විදුලි ඒකකයක් උත්පාදනය කිරීමට රුපියල් 20ත් 25ත් අතර මුදලක් වැය වන අතර, හදිසි ඩීසල් උත්පාදනය සඳහා ඒකකයකට රුපියල් 95කට වඩා වැය වේ. රුපියලේ අගය දැඩි ලෙස අවප්රමාණය වීමත් සමග ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය තවදුරටත් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම පරිපාලනමය අසාර්ථකත්වයන් සඳහා මහජනතාව ලවා මුදල් ගෙවා ගැනීම මෙම ගාස්තු වැඩිවීමේ සෘජු ක්රමවේදයයි.
5. සමස්ත ජනගහනයටම එල්ල වන බලපෑම
මෙම මාධ්ය මෙහෙයුමේ ඇති ලොකුම මුසාව වන්නේ ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්ගෙන් බලපෑම එල්ල වන්නේ 4.06%කට පමණක් බව පැවසීමයි. සැබෑව නම් ජනගහනයෙන් 100%ක් ම මෙහි බර උසුලන බවයි.
ඔබේ පෞද්ගලික විදුලි බිල වෙනස් නොවූවත්, ඔබේ ජීවන වියදම ඉහළ යනු ඇත. සිල්ලර බඩු මිලදී ගැනීමේදී, ඔසුසලෙන් බෙහෙත් ගැනීමේදී, ඉහළ ප්රවාහන ගාස්තු හරහා සහ එදිනෙදා භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යාම හරහා ඔබ මෙම විදුලි ගාස්තු වැඩිවීමට වන්දි ගෙවනු ඇත. ආයතනික අකාර්යක්ෂමතාව වසා ගැනීමට සියල්ලන්ගේම මුදල් පසුම්බි හිස් කරන අතරතුර, මහජනතාව නොමග යැවීමට මෙවැනි සාවද්ය තොරතුරු මෙහෙයුම් සැලසුම් කර ඇත.
