Praja Research Team
ශ්රී ලාංකේය බෞද්ධ ඉතිහාසයේ කේන්ද්රස්ථානය වන අනුරාධපුර මහාවිහාර සම්ප්රදායට අයත් පූජනීය ස්ථාන අටක් අටමස්ථානය ලෙස හැඳින්වේ. දේවානම්පියතිස්ස රජ දවස මහින්දාගමනයත් සමඟ ආරම්භ වූ මෙම පූජනීය ස්ථාන, අනුරාධපුර යුගයේ පරිහානියෙන් පසු වල්බිහි වී ගියද, මහනුවර යුගයේදී නැවතත් විහාරස්ථානවල භාරකාරත්වය ක්රමවත් විය. මෙම ඓතිහාසික පසුබිම තුළ අනුරාධපුර අටමස්ථානාධිපති ධුරය දැරූ නායක හිමිවරුන්ගේ නාමලේඛනය දෙස බලන විට නිරායාසයෙන්ම පැන නගින ගැටලුවක් වන්නේ, 1844 සිට අද දක්වාම “පල්ලේගම” යන නාමය දරන හිමිවරුන්ම පමණක් මෙම උත්තරීතර තනතුරට පත් වී ඇත්තේ කෙසේද යන්නයි. භික්ෂූන් වහන්සේලාට පවුල් ජීවිතයක් නොමැති බැවින් මෙය පිය උරුමයෙන් පැවත එන රුධිර පරම්පරාවක් විය නොහැක. මෙම සුවිශේෂී තත්ත්වය පිටුපස ඇත්තේ ලාංකීය බෞද්ධ සංඝ සමාජයට, විශේෂයෙන්ම මහනුවර යුගයේ සිට පැවත එන විහාර භාරකාරත්වයට ආවේණික වූ “ඥාති ශිෂ්ය පරම්පරාව” හෙවත් සිවුරු පරම්පරාව නමින් හැඳින්වෙන ක්රමවේදයයි. ශාසනික වාර්තා සහ චරිතාපදානවලට අනුව, මෙම හිමිවරුන් බොහෝ දෙනෙකුගේ උපන් ගම වන්නේ මාතලේ දිස්ත්රික්කයේ, උතුරු මාතලේ වගපනහ පල්ලේසිය පත්තුවට අයත් ‘පල්ලේගම’ නම් ගම්මානයයි.
මෙහිදී සිදුවන්නේ සාමාන්ය ගුරු ශිෂ්ය සබඳතාවකට වඩා එහා ගිය ක්රියාවලියකි. පවතින නායක හිමිපාණන් විසින් තම පවුලේම ඥාතියෙකු, බොහෝ විට තම සහෝදරියකගේ පුත්රයෙකු කුඩා කලදීම ගෙනවිත් පැවිදි කර ගනු ලබයි. ඉන්පසුව එම ශිෂ්යයාට ඉහළම අධ්යාපනයක් ලබා දී අනාගත නායකත්වය සඳහා පුහුණු කිරීම සිදු වේ. බෞද්ධ සම්ප්රදායට අනුව පැවිදි වීමේදී ගිහි වාසගම අතහැර තමන් උපන් ගමේ නම මුලට යොදා ගැනීම සාමාන්ය සිරිතයි. පවතින නායක හාමුදුරුවන් අලුත් ශිෂ්යයෙකු තෝරා ගන්නේ තමන්ගේම උපන් ගමෙන් සහ ඥාති පවුලෙන් වන බැවින්, නිරායාසයෙන්ම එම නවක හිමිනමගේ පැවිදි නමේ මුලට ද “පල්ලේගම” යන්න එකතු වේ. එබැවින් මෙය හුදු වාසගමක් නොව, එකම ගමකින් සහ එකම ඥාති පරම්පරාවකින් පැවත එන අඛණ්ඩ ශාසනික සම්ප්රදායක සලකුණකි.
මෙම තනතුර සඳහා වෙනත් ගමක හෝ වෙනත් නිකායක හිමිනමකට පත් විය නොහැකිද යන පැනය මෙහිදී මතු වේ. අනුරාධපුර අටමස්ථානය නිල වශයෙන් පාලනය වන්නේ සියම් මහා නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වය යටතේ ය. එබැවින් වෙනත් නිකායක හිමිනමකට මෙම තනතුරට පත් වීමට කිසිදු අවකාශයක් නැත. එහෙත් වෙනත් ගමක උපන්, සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශ්වයේම හිමිනමකට මීට පත් වීමට නීතිමය බාධාවක් නොමැත. යටත් විජිත සමයේදී බෞද්ධ විහාර දේවාලවල දේපළ කළමනාකරණය විධිමත් කිරීම සඳහා බ්රිතාන්ය රජය විසින් හඳුන්වා දුන් 1931 අංක 19 දරන බෞද්ධ විහාර දේවාලගම් පනත මගින් මෙම පත් කිරීම් නෛතික රාමුවකට ගෙන එන ලදී. ඊට පෙර විවිධ රාජ්ය අනුග්රහයන් සහ පාරම්පරික ක්රම ඔස්සේ පාලනය වූ මෙම විහාරස්ථාන, එම පනත හරහා නීත්යානුකූල කමිටුවක් යටතට පත් විය. ඒ අනුව අටමස්ථානාධිපති තනතුර ද හුදු පාරම්පරික අයිතියකින් හිමි වන්නක් නොවන බව තහවුරු කෙරුණු අතර, එය අටමස්ථාන කාරක සභාව විසින් රහසිගත ඡන්දයකින් තෝරා පත් කර ගත යුතු තනතුරක් බවට පත් විය. මෙම අතිශය බලවත් කාරක සභාව සමන්විත වන්නේ මිරිසවැටිය, රුවන්වැලිසෑය, අභයගිරිය, ජේතවනය, ථූපාරාමය, ලංකාරාමය සහ දකුණු ගිරි විහාරය යන අටමස්ථානයට අයත් සෙසු විහාරස්ථානවල විහාරාධිපති හිමිවරුන් සහ නුවරකලාවියේ ප්රධාන සංඝනායක හිමිවරුන් ඇතුළු නියෝජිත පිරිසකගෙනි.
නීතිය එසේ වුවද, ප්රායෝගිකව සිදුවන්නේ ඉතා සූක්ෂ්ම සහ පාරම්පරිකව ගොඩනැගුණු ක්රියාවලියකි. පවතින අටමස්ථානාධිපති හිමියන් විසින් තම ඥාති ශිෂ්යයාට මනා අධ්යාපනයක් ලබා දී, අටමස්ථානයට අයත් වෙනත් ප්රධාන පන්සලක විහාරාධිපති ලෙස කල්තියා පත් කර තබයි. එමගින් මීළඟ අටමස්ථානාධිපතිවරයා තෝරා ගැනීමේ ඡන්දයට මුහුණ දීම සඳහා අවශ්ය සුදුසුකම්, අත්දැකීම් සහ කාරක සභාවේ බලය එම ශිෂ්යයාට ස්වභාවිකවම ගොඩනගා ගැනීමට හැකියාව ලැබේ. සියවසකට වැඩි කාලයක් පුරා අටමස්ථාන කාරක සභාවේ බහුතර කැමැත්ත මෙම පල්ලේගම සිවුරු පරම්පරාවේ හිමිවරුන් වෙතම හිමි වී ඇත්තේ මෙම ප්රායෝගික සහ ක්රමානුකූල පසුබිම මත ය. ඒ අනුව, බෞද්ධ විහාර දේවාලගම් පනත හරහා හඳුන්වා දුන් ප්රජාතන්ත්රවාදී සහ නෛතික රාමුවක් තුළ වුවද, තම පාරම්පරික අඛණ්ඩතාවක් බිඳ වැටීමකින් තොරව සුරක්ෂිත කර ගැනීමට මෙම සිවුරු පරම්පරාවට හැකියාව ලැබී ඇත.
අටමස්ථානාධිපති පල්ලේගම ශාසනික පරම්පරාව
මාතලේ පල්ලේගම ග්රාමයෙන් ඇරඹෙන ඥාති ශිෂ්ය පරම්පරාව
පල්ලේගම (පයිලිගම යයි ද සැලකේ) ශ්රී සුමන රේවත නාහිමි
ධුර කාලය: 1844 – 1864
සේවා කාලය: වසර 20
ශාසනික මෙහෙවර: මුල්ම පල්ලේගම නාමධාරී නාහිමියන් ලෙස සැලකේ.
ගාමිණී ඒකනායක මහතා විසින් සමාජ මාධ්ය සටහනක දක්වා තිබුණු අටමස්ථානාධිපති හිමිවරුන්ගේ නාම ලේඛනය මෙසෙ
1. උලුක්කුලමේ නාහිමි 1747 – 1815
2 ඇලගමුවේ නාහිමි – වාර්තා වී නොමැත
3 පාලුවැව නාහිමි -වාර්තා වී නොමැත
4 උල්පතගම නාහිමි -1815 – 1828
5 ඉපලෝගම ශ්රී සුමන සුදස්සි ධම්මජෝති නාහිමි 1828 – 1844
6 පල්ලේගම ශ්රී සුමන රේවත නාහිමි 1844 – 1864
7 කළුඑබේ ශ්රී සුමන ධම්මරක්ඛිත නාහිමි 1864 – 1872
8 උඳුරව හල්මිල්ලෑවේ ශ්රී සුමන රතනපාල නාහිමි 1872 – 1896
9 පහලතලාවේ ශ්රී සුමන මේධංකර නාහිමි 1896 – 1908
10 පල්ලේගම ශ්රී සුමන රතනපාල නාහිමි 1908 – 1944
11 උඳුරව හල්මිල්ලෑවේ ශ්රී සුමන රේවත නාහිමි 1944 – 1977
12 පල්ලේගම ශ්රී සුමන රේවත ඤාණරතන නාහිමි 1977 – 1997
13 පල්ලේගම ශ්රී සුමන ධම්මරක්ඛිත සිරිනිවාස නාහිමි 1997 – 2022
14 ආචාර්ය පූජ්ය පල්ලේගම ශ්රී සුමන රතනපාල හේමරතන නාහිමි 2022 සිට වර්තමානය දක්වා
