මෑතකදී ශ්රී ලංකා රුපියල (LKR) සීඝ්රයෙන් අවප්රමාණය වීම, 2022 වසරේ අප මුහුණ දුන් දරුණු ආර්ථික අර්බුදයේ මතකයන් නැවතත් අවදි කර තිබේ. වසර තුනකට අධික කාලයක් ස්ථාවරව පැවති රුපියල, 2026 වසරේ මේ දක්වා පමණක් 5% කට වඩා වැඩි අගයකින් පහත වැටී ඇත. මහ බැංකුව පවසන පරිදි මෙයට ප්රධාන හේතුව ඇමරිකානු ඩොලරය ශක්තිමත් වීම වැනි ගෝලීය ප්රවණතාවල බලපෑම වුවත්, දේශීය වශයෙන් මෙයින් එල්ල වන බලපෑම සුළුපටු නොවේ.
අයි.එම්.එෆ් (IMF) වැඩසටහනක් යටතේ යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින අප රටේ ආර්ථිකයට, රුපියල බිඳ වැටීම හරහා විවිධ ක්ෂේත්රවලට සිදු විය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව මෙම ලිපියෙන් සාකච්ඡා කෙරේ.
විවිධ ක්ෂේත්රවලට සිදුවන බලපෑම
1. උද්ධමනය සහ ජීවන වියදම (Inflation & Cost of Living)
- මිල ගණන් ඉහළ යාම: ඉන්ධන, ඖෂධ සහ ආහාර වැනි අත්යවශ්ය ද්රව්ය සඳහා ශ්රී ලංකාව තවමත් ආනයන මත බෙහෙවින් යැපෙයි. රුපියල බිඳ වැටෙන විට මෙම භාණ්ඩ ගොඩබෑමේ පිරිවැය ක්ෂණිකව ඉහළ යයි.
- ජීවන බර වැඩිවීම: ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා ප්රවාහන හා නිෂ්පාදන පිරිවැය වැඩි වන අතර, එය අනෙකුත් භාණ්ඩ හා සේවාවල මිල දෙවන වරටත් ඉහළ නැංවීමට (Cost-push inflation) හේතු වේ.
- නිහඬ බද්දක්: 2022 දී මෙන් පෝලිම් පෙනෙන්නට නැතත්, මෙම ක්රමානුකූල මිල ඉහළ යාම ස්ථාවර ආදායම් ලබන මධ්යම පාන්තික පවුල්වල ජීවන තත්ත්වය සෙමෙන් දියකර හරින “නිහඬ බද්දක්” බඳු ය.
2. පොලී අනුපාත (Interest Rates)
- රුපියල අවප්රමාණය වීම සහ උද්ධමනය පාලනය කිරීම සඳහා මහ බැංකුව සාමාන්යයෙන් පොලී අනුපාත ඉහළ දැමීමට පෙළඹේ.
- වත්මන් තත්ත්වය හමුවේ, ඉදිරි මුදල් ප්රතිපත්ති රැස්වීම්වලදී දැනට පවතින ලිහිල් මුදල් ප්රතිපත්තිය (පොලී අනුපාත අඩු කිරීම) නතර කිරීමට මහ බැංකුවට සිදු විය හැක. පොලී අනුපාත ඉහළ මට්ටමක පැවතීම නිසා ණය ගැනීම් මිල අධික වන අතර, එය ව්යාපාරවල ව්යාප්තිය මන්දගාමී කරයි.
3. ආර්ථික වර්ධනය සහ රැකියා උත්පාදනය (Economic Growth & Job Creation)
- නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාම: ඉදිකිරීම් සහ නිෂ්පාදන වැනි ආනයනික අමුද්රව්ය මත යැපෙන ක්ෂේත්රවලට වැඩි ප්රාග්ධනයක් අවශ්ය වේ. මෙය ආර්ථිකයේ වේගවත් වර්ධනය අඩාල කරයි.
- රැකියා වෙළඳපොළ අඩාල වීම: පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා සමාගම් නව සේවකයින් බඳවා ගැනීම් තාවකාලිකව නතර කිරීමට (Hiring freezes) පෙළඹිය හැක. 2022දී මෙන් මහා පරිමාණ රැකියා අහිමි වීම් සිදු නොවුණත්, නව රැකියා උත්පාදනය අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතී.
4. අපනයන ක්ෂේත්රය (Exports)
- රුපියල බිඳ වැටීමෙන් සෘජුවම වාසි ලබන එකම පිරිස අපනයනකරුවන් වේ. තේ, ඇඟලුම් සහ රබර් වැනි අපනයන භාණ්ඩ ලෝක වෙළඳපොළේදී වඩාත් තරඟකාරී මිලකට ලබා දීමට මෙයින් අවස්ථාව ලැබේ.
- එසේ වුවද, නිෂ්පාදනය සඳහා ආනයනය කරන අමුද්රව්ය සහ විදුලි ගාස්තු ඉහළ ගියහොත් අපනයනකරුවන්ට ලැබෙන ලාභය සීමා විය හැක.
5. IMF වැඩසටහනට ඇති බලපෑම (IMF Deal)
- ලංකාවේ විදේශ ණය ගෙවිය යුත්තේ විදේශීය මුදල්වලිනි. රුපියල අවප්රමාණය වන විට, දේශීය මුදල්වලින් එම ණය පියවීමට විශාල මුදලක් වැය කිරීමට රජයට සිදු වේ.
- තවද, ජනතාව පීඩාවට පත්වීම වැළැක්වීම සඳහා රජය විසින් ඉන්ධන හෝ බලශක්ති සහන ලබා දීමට කටයුතු කළහොත්, එය IMF හි මූල්ය විනය ඉලක්ක උල්ලංඝනය කිරීමක් විය හැකි අතර ඊළඟ ණය වාරික ප්රමාද වීමට හේතු විය හැක.
පවතින තත්ත්වයෙන් ආරක්ෂා වීමට අප කුමක් කළ යුතුද?
ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පවසන පරිදි මෙවැනි කාලයකදී වර්ධනය වීමේ මානසිකත්වයෙන් මිදී, “ආරක්ෂා වීමේ මානසිකත්වයකට” (Preservation Mindset) අප හැඩගැසිය යුතුය.
නිවාස සහ පුද්ගලික මට්ටමින්:
- උද්ධමනයට ඔරොත්තු දෙන වත්කම්: සාමාන්ය ඉතුරුම් ගිණුම්වල මුදල් තැන්පත් කර තබනවා වෙනුවට රන් භාණ්ඩ හෝ විශ්වාසවන්ත යුනිට් ට්රස්ට් (Unit Trusts) වැනි වත්කම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම.
- වියදම් කළමනාකරණය: අනවශ්ය වියදම් කපා හැරීම සහ උපයෝගිතා ගාස්තු (විදුලිය/ජලය) ඉහළ යා හැකි බැවින් ඒවා පරිස්සමෙන් පරිහරණය කිරීම.
- දේශීය භාණ්ඩ භාවිතය: ආනයනික සන්නාම (Brands) වෙනුවට දේශීයව නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට පෙළඹීම.
- විදේශ මුදල් ඉපයීම: නිදහස් සේවකයින් (Freelancing) හෝ දුරස්ථ උපදේශන සේවා (Remote Consulting) වැනි ගෝලීය ‘ගිග් ආර්ථිකය’ (Gig Economy) හරහා ඩොලර්වලින් ආදායම් ලැබිය හැකි මාර්ග සෙවීම.
ව්යාපාරික මට්ටමින්:
- අමුද්රව්ය කලින් සුරක්ෂිත කර ගැනීම: ආනයන මත යැපෙන ව්යාපාර, රුපියල තවත් අවප්රමාණය වීමට පෙර අවශ්ය අමුද්රව්ය කලින් මිලදී ගෙන පිරිවැය ස්ථාවර කර ගැනීම.
- විචල්ය පොලී ණයවලින් වැළකීම: පොලී අනුපාත ඉහළ යාමේ අවදානමක් ඇති බැවින් විචල්ය පොලී අනුපාත (Variable interest debt) සහිත ණයවලින් වැළකී සිටීම.
- කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම: ඉන්ධන සහ විදුලි පිරිවැය පියවා ගැනීම සඳහා ව්යාපාරික ක්රියාවලීන් වඩාත් කාර්යක්ෂම (Lean operations) කිරීම.
රුපියල අවප්රමාණය වීම සැමටම අභියෝගයකි. නමුත් නිසි සැලසුම්කරණය සහ බුද්ධිමත් මූල්ය කළමනාකරණය තුළින් මෙම දුෂ්කර කාල පරිච්ඡේදය ද ජය ගැනීමට අපට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
