ජනාධිපතිවරයා ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩපිළිවෙළ සකස් කර ඇත — දැන් එම පොරොන්දු ක්‍රියාවට නංවා ප්‍රතිඵල පෙන්වන්න. බදු ගෙවන ජනතාව මත පැටවී ඇති බරින් ඔවුන් නිදහස් කරන්න.
හිටපු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරිවරයෙකු වන කනා වී. කනනාදන් විසිනි
රාජ්‍ය ආයතන 34ක් වසා දැමීම හෝ ඒකාබද්ධ කිරීම පිළිබඳව රජය කරුණු සොයා බලමින් සිටින බව ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ඔක්තෝබර් 23 වැනිදා ප්‍රකාශ කළේය. එය බොහෝ කලකට පෙර ගත යුතුව තිබූ ඉතා අගය කළ යුතු පියවරකි. රටට ප්‍රමාණවත් ප්‍රයෝජනයක් ලබා නො දී මහජන මුදල් හා සම්පත් නාස්ති කරන, අනවශ්‍ය සහ අකාර්යක්ෂම රාජ්‍ය ආයතන මෙන්ම එකම කාර්යය සිදු කරන විවිද ආයතන ද ප්‍රමාදයකින් තොරව වසා දැමීම හෝ ඒකාබද්ධ කිරීම කළ යුතුය.
එහෙත් මෙය මීට වඩා බෙහෙවින් පුළුල් ආර්ථික වෙනසක ආරම්භය විය යුතුය. සෞඛ්‍ය සේවා, අධ්‍යාපනය, මංමාවත් හා ගොඩනැගිලි වැනි යටිතල පහසුකම් සහ ජාතික සංවර්ධනය සඳහා මුදල් සොයා ගැනීමට දැඩි වෙහෙසක් දරන අතරතුර, ව්‍යාපාරික වශයෙන් අසාර්ථක වූ රාජ්‍ය ව්‍යවසාය නඩත්තු කිරීමට තවදුරටත් මුදල් වෙන් කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාවක් නැත.
දශක ගණනාවක් පුරා බලයට පත් වූ රජයන් විසින් රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ වැඩසටහන් ප්‍රකාශයට පත් කර, ඒ සඳහා කමිටු පත් කරමින් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කරන බවට පොරොන්දු දී තිබේ. එහෙත් මූල්‍යමය වශයෙන් දුර්වල මට්ටමක පවතින රජයට අයත් ව්‍යාපාර (SOEs) නිසා බදු ගෙවන ජනතාවට තවදුරටත් ඒවායේ පාඩු, ණය බැඳීම් සහ රජයේ ඇපකරවල බර දැරීමට සිදුව ඇත. පාඩු ලබන රාජ්‍ය ව්‍යවසාය බේරා ගැනීම වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකාව දශක ගණනාවක් කාලය සහ මුදල් වැය කර තිබේ. දැන් මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ, එම ආයතන බේරා ගැනීමට දරන වියදමෙන් බදු ගෙවන ජනතාව බේරා ගන්නේ කවුරුන්ද යන්නයි.
ආයතන 34ක් වසා දැමීමට හෝ ඒකාබද්ධ කිරීමට ඉදිරිපත්ව ඇති යෝජනාව, අනවශ්‍ය බරින් නිදහස් වූ වඩාත් කාර්යක්ෂම රාජ්‍ය සේවයක් කරා යන යහපත් ගමන් මඟක් පෙන්නුම් කරයි. ඇතැම් ආයතන පිහිටුවීමේ මූලික අරමුණු මේ වන විට අවසන් වී තිබිය හැකිය. තවත් ආයතන මගින් සිදු කෙරෙන්නේ වෙනත් රාජ්‍ය අංශ විසින් දැනටමත් ඉටු කරනු ලබන කාර්යයන්ම නැවත සිදු කිරීමකි.
රජයට අයත් ව්‍යාපාර සහ රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්ව (රජය සහ පෞද්ගලික අංශය එක්ව කරන ව්‍යාපාර) ආවරණය වන පරිදි අලුතින් නීති සම්පාදනය කිරීම සඳහා ද ජනාධිපතිවරයා කාලසටහනක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ අනුව, ඊට අදාළ ප්‍රධාන යෝජනා 2027 පෙබරවාරි මාසය වන විට පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ.
මේවා යහපත් ප්‍රවණතා වන අතර, දිගු කලක් තිස්සේ ප්‍රමාද වූ ව්‍යූහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ මේ හරහා ජාතික වැඩපිළිවෙළට ඇතුළත් කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, අනවශ්‍ය පරිපාලන ආයතන වසා දැමීම සහ වාණිජ අරමුණින් ක්‍රියාත්මක වන රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම යනු එකිනෙකට වෙනස් ක්‍රියාවලි දෙකකි. මේ අංශ දෙක සඳහාම වගවීම හෙවත් වගකීම භාර ගැනීම සහ තම ක්‍රියා පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. එහෙත් ඒවාට ලබා දෙන විසඳුම් මගින් එම ආයතනවල එකිනෙකට වෙනස් කාර්යභාරයන් නිවැරදිව හඳුනා ගත යුතුය.
සැබෑ අභියෝගය වන්නේ මෙම යෝජනා ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාවට නැංවීමයි. එනම්, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ කෙතරම් ඉක්මනින් අවසන් කරන්නේ ද, කොපමණ මුදලක් ඉතිරි කර ගන්නේ ද, කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ යන්නේ ද සහ මහා භාණ්ඩාගාරය මුහුණ දෙන මූල්‍ය අවදානම කෙතරම් දුරට අඩු වන්නේ ද යන්නයි.
ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ පොරොන්දු ඕනෑ තරම් අසා තිබේ. මෙවර රටට අවශ්‍ය වන්නේ ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵල දැක ගැනීමයි.
පාඩු ලබන ව්‍යාපාරවල සැඟවුණු පිරිවැය
රජයට අයත් ව්‍යාපාර මගින් ඇති කරන මූල්‍ය බර, පිටතට පෙනෙන එදිනෙදා මෙහෙයුම් පාඩුවලට පමණක් සීමා නොවේ. ව්‍යාපාරික වශයෙන් දුර්වල මට්ටමක පවතින ආයතන පවත්වා ගෙන යාම සඳහා මහා භාණ්ඩාගාරයෙන් මුදල් ලබා දීම, අලුතින් ප්‍රාග්ධනය යෙදවීම, රජයේ ඇපකර ලබා දීම, ණය ගෙවීමේ ක්‍රමවේද වෙනස් කිරීම හෙවත් ණය ප්‍රතිව්‍යූහගත කිරීම සහ රාජ්‍ය බැංකුවලින් මූල්‍ය ආධාර ලබා ගැනීම අවශ්‍ය විය හැකිය.
රජය විසින් සෘජුවම මූල්‍ය සහනාධාර ලබා නො දුන්න ද, කාලයක් තිස්සේ එකතු වී ඇති ගෙවිය යුතු මුදල් සහ ණය බැඳීම් රජයට බරපතළ මූල්‍ය අවදානමක් බවට පත් විය හැකිය.
කුඩා පරිමාණයේ රාජ්‍ය ව්‍යාපාර විසින් රාජ්‍ය බැංකුවලට සහ සේවක අර්ථසාධක අරමුදල් වෙත ගෙවිය යුතු, කාලයක් තිස්සේ ගොඩගැසී ඇති ණය හා වගකීම් පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) 2026 වාර්තාව මගින් පෙන්වා දී ඇත. සේවකයන්ට අදාළ ගෙවීම් සහ බදු මුදල් ද ඇතුළුව රජයට අයත් ව්‍යාපාර 10ක් විසින් නීත්‍යනුකූලව අනිවාර්යයෙන් ගෙවිය යුතුව පවතින හිඟ මුදල් ප්‍රමාණය ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 11ක් බව 2026 අයවැය මගින් ද පෙන්වා දෙන ලදි.
අද දිනයේ එම පාඩු අදාළ ආයතනයේ ගිණුම් වාර්තා (ශේෂ පත්‍රය) මත පමණක් සටහන්ව තිබිය හැකි වුවත්, හෙට දිනයේ එහි සැබෑ බර පැටවෙන්නේ මහා භාණ්ඩාගාරය මතය.
විදේශ ණය ගෙවීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමෙන් (ස්වෛරී ණය පැහැර හැරීමකින් / sovereign default) පසුව ආර්ථික වශයෙන් යළි නැඟී සිටිමින් සිටින රටකට, මෙම තත්ත්වය රජයේ මූල්‍ය තිරසරභාවය (රාජ්‍ය මූල්‍ය තිරසරභාවය) කෙරෙහි එල්ල වන බරපතළ තර්ජනයකි.
ව්‍යාපාරික වශයෙන් අසාර්ථක රජයේ ආයතනවලට සමාන වගවීමකින් මිදී යාමට ඉඩ හරිමින්, සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ගෙන් පමණක් මූල්‍ය විනයක් (අරපිරිමැස්ම සහ මුදල් නිසි ලෙස කළමනාකරණය) බලාපොරොත්තු වීමට ශ්‍රී ලංකාවට නො හැකිය.
ප්‍රමාද වන සෑම වසරක් වෙනුවෙන්ම ආර්ථික වන්දියක් ගෙවීමට සිදු වේ
මෙහි අහිතකර ප්‍රතිඵල රජයේ මූල්‍ය කටයුතුවලට පමණක් සීමා වන්නේ නැත. අකාර්යක්ෂම විදුලිබල, ඉන්ධන, ප්‍රවාහන සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන හා කාර්ය සම්පාදන (logistics) සේවා හේතුවෙන් භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන වියදම ඉහළ යයි. එමගින් දේශීය නිෂ්පාදකයන්ට සහ අපනයනකරුවන්ට වෙළඳපොළේ තරග කිරීමට ඇති හැකියාව දුර්වල වේ. ව්‍යාපාර පවත්වා ගෙන යාමේ වියදම ඉහළ යන විට, ආයෝජකයෝ තම නව ව්‍යාපෘති පිළිබඳව දෙවරක් කල්පනා කරති. එසේම, අපනයනකරුවන්ට ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ තරගකාරිත්වය අහිමි වී යන අතර, අවසානයේදී පාරිභෝගික ජනතාවට එම සියලු වියදම්වල බර දැරීමට සිදු වේ.
අකාර්යක්ෂම රාජ්‍ය ව්‍යවසායකින් සිදු වන්නේ එම ආයතනය පාඩු ලැබීම පමණක් නොවේ. එමගින් රටක සමස්ත ආර්ථිකයේම තරගකාරී හැකියාව දුර්වල කළ හැකිය. මේ අතර, ව්‍යාපාරික වශයෙන් පවත්වා ගෙන යා නො හැකි ආයතන බේරා ගැනීම සඳහා වැය කරන මහජන මුදල්, රෝහල්, පාසල්, වාරිමාර්ග, මංමාවත් වැනි යටිතල පහසුකම් සහ රටට ප්‍රතිලාභ ලැබෙන ඵලදායී ආයෝජන වෙනුවෙන් යෙදවීමට හැකියාව තිබිණි. දේශපාලනික වශයෙන් තීරණ ගැනීමට පැකිළීම වෙනුවෙන් රටකට ගෙවීමට සිදු වන ආර්ථික මිලක් පවතී. අවසානයේදී එම මිල ගෙවන්නේ බදු ගෙවන ජනතාවයි.
ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම ආරම්භ වී ඇත — එහෙත් ඉන් ප්‍රතිඵල ලැබිය යුතුය
ශ්‍රී ලංකාව මේ සම්බන්ධයෙන් කිසිදු දියුණුවක් ලබා නොමැති බව පැවසීම සාධාරණ නොවේ.
කාර්යක්ෂමතාව, විනිවිදභාවය සහ දිගුකාලීන මූල්‍ය තිරසරභාවය දියුණු කිරීමේ අරමුණින්, 2026 මාර්තු මාසයේදී ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ කාර්යභාරයන් වෙනම ආයතන කිහිපයකට බෙදා වෙන් කිරීම (unbundling) වැදගත් ආයතනික වෙනසක් සනිටුහන් කරයි.
ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයට අදාළව දිගු කලක සිට පැවති රජයේ ඇපකර සහිත ණය ගැටලුව විසඳීම සඳහා ද පියවර ගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, ආයතන නැවත සංවිධානය කිරීමෙන් හෝ ණය ගෙවීමේ ක්‍රමවේද වෙනස් කිරීමෙන් පමණක්, රාජ්‍ය ව්‍යවසායයක් ඉබේම ව්‍යාපාරික වශයෙන් සාර්ථක ආයතනයක් බවට පත් නොවේ.
ආයතනය පවත්වා ගෙන යාමේ මෙහෙයුම් වියදම අඩු වී තිබේ ද? ඵලදායිතාව ඉහළ ගොස් තිබේ ද? ණය බර අඩු වෙමින් පවතී ද? මහා භාණ්ඩාගාරය මුහුණ දෙන මූල්‍ය අවදානම ඉවත් වී තිබේ ද?
ආයතනයේ කාර්යසාධනය හෙවත් ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ප්‍රතිඵල දියුණු නො වන්නේ නම්, ව්‍යාපාරයක නම වෙනස් කිරීම, එය අනුබද්ධ සමාගම්වලට (ප්‍රධාන ආයතනය යටතේ පාලනය වන වෙනම සමාගම්වලට) බෙදා වෙන් කිරීම හෝ අලුත් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයක් පත් කිරීම පමණක් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස හැඳින්විය නො හැකිය.
ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය සඳහා පිළිගත හැකි දිගුකාලීන ව්‍යාපාරික විසඳුමක් අවශ්‍ය වේ. විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ සිදු කරන ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් අඛණ්ඩ හා විශ්වසනීය විදුලි සැපයුමක්, කාර්යක්ෂම මිලදී ගැනීමේ (ප්‍රසම්පාදන) ක්‍රියාවලියක් සහ ශක්තිමත් මූල්‍ය තිරසරභාවයක් ලබා දිය යුතුය. එසේම, ඛනිජ තෙල් ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් විනිවිදභාවය, මෙහෙයුම් කාර්යක්ෂමතාව සහ මූල්‍ය විනය ශක්තිමත් කළ යුතුය.
විවිධ රාජ්‍ය ව්‍යාපාර සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ එකිනෙකට වෙනස් විසඳුම්ය. එනම් පෞද්ගලික අංශයේ සහභාගිත්වය ලබා ගැනීම, උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්ව ඇති කර ගැනීම හෝ අයිතිය තවදුරටත් රජය සතුවම තබා ගනිමින් පළපුරුදු වෘත්තීයමය කළමනාකාරිත්වයක් යටතේ ඒවා පවත්වා ගෙන යාමයි.
මෙහි මූලික ඉලක්කය විය යුත්තේ කාර්යක්ෂමතාව සහ මහජනතාවට ලැබෙන ප්‍රතිලාභ තහවුරු කිරීම මිස, හුදෙක් පෞද්ගලීකරණය කිරීමේ අරමුණින්ම සිදු කරන පෞද්ගලීකරණයක් නොවේ.
මන්මෝහන් සිං ලබා දුන් පාඩම: ආර්ථිකය ගොඩනැඟීමට පෙර කළ යුතු ප්‍රතිසංස්කරණ
අග්‍රාමාත්‍ය පී. වී. නරසිම්හ රාවෝ සහ මුදල් අමාත්‍ය ආචාර්ය මන්මෝහන් සිං යටතේ 1990 දශකයේදී ඉන්දියාව අත්පත් කර ගත් ආර්ථික වෙනස පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකාව විමසා බැලිය යුතුය.
ඉන්දියාව 1991 වසරේදී දැඩි විදේශ විනිමය හිඟයකට (ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදයකට – එනම් රටකට ලැබෙන විදේශ මුදල් ප්‍රමාණයට වඩා පිටරටට ගෙවිය යුතු මුදල් ප්‍රමාණය ඉහළ යාමේ අර්බුදයකට) මුහුණ දුන්නේය. එවකට එරට විදේශ මුදල් සංචිත අවදානම් සහගත ලෙස පහත වැටී තිබූ අතර, පැවති දැඩි ආර්ථික නීතිරීති හා සීමා කිරීම් නිසා ආයෝජන සහ ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වී තිබිණි.
රාවෝ–සිං පාලනය විසින් ආර්ථික සීමා ලිහිල් කිරීමේ පුළුල් ප්‍රතිපත්ති හඳුන්වා දෙන ලදි. ඒ යටතේ කර්මාන්ත ආරම්භ කිරීමට බලපත්‍ර ලබා ගැනීමේ දැඩි ක්‍රමවේද ලිහිල් කරමින් විදේශ ආයෝජන දිරිමත් කළේය. එසේම, වෙළඳ සීමා අඩු කරමින් පෞද්ගලික අංශයේ තරගකාරිත්වය සඳහා කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය විවෘත කළේය.
තෝරා ගත් රාජ්‍ය ව්‍යාපාර තුළ පැවති රජයේ අයිතිය අඩු කිරීමට ද ඉන්දියාව පියවර ගත්තේය.
ආචාර්ය මන්මෝහන් සිං මුදල් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ 1991 සිට 1996 දක්වා කාලසීමාව තුළදී, ඉන්දීය රජය මූලික වශයෙන්ම ආරම්භ කළේ රාජ්‍ය ව්‍යවසායවල ප්‍රධාන අයිතිය රජය සතුව තබා ගනිමින් සුළු කොටස් ප්‍රමාණයක් පමණක් පෞද්ගලික අංශයට අලෙවි කිරීමයි (minority-stake disinvestment). මහා පරිමාණයේ උපායමාර්ගික පෞද්ගලීකරණ වැඩසටහන් ප්‍රධාන වශයෙන්ම ක්‍රියාත්මක වූයේ 1999 වසරේ සිට ඉදිරියටය.
ඉන්දියාවේ සියලුම රාජ්‍ය ව්‍යාපාර පෞද්ගලීකරණය නො කෙරුණු අතර, ඒ සියල්ල ලාභ ලබන තත්ත්වයට පත් වූයේ ද නැත. එසේ වුව ද, ඉහළ තරගකාරිත්වයක්, නව ආයෝජන, ඉහළ නිෂ්පාදන ඵලදායිතාවක් සහ දිගුකාලීන ආර්ථික වර්ධනයක් සඳහා අවශ්‍ය පදනම ගොඩනැඟීමට මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ උපකාරී විය.
හදිසි මූල්‍ය ආධාර මගින් අර්බුදයකට ලක් වූ ආර්ථිකයක් තාවකාලිකව ස්ථාවර කළ හැකි වුව ද, එහි සැබෑ දියුණුවක් ඇති කිරීම සඳහා මූලික ආයතනික සහ ආර්ථික ව්‍යුහයේ ප්‍රතිසංස්කරණ අත්‍යවශ්‍ය වන බව ඉන්දියාව වටහා ගත්තේය.
එයාර් ඉන්දියා (Air India) ගුවන් සේවය: ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයට අමතක කළ නො හැකි පාඩමක්
ඉන්දියාව විසින් ‘එයාර් ඉන්දියා’ ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීම මගින් තවත් වැදගත් පාඩමක් කියා දෙයි. දශක ගණනාවක් පුරා රජයේ අයිතිය යටතේ පවත්වා ගෙන යමින්, දිනෙන් දින ඉහළ යන පාඩු, දැවැන්ත ණය කන්දරාව සහ බදු ගෙවන ජනතාවගේ මුදලින් නැවත නැවතත් ලබා දුන් මූල්‍ය ආධාරවලින් පසුව, අග්‍රාමාත්‍ය නරේන්ද්‍ර මෝදිගේ නායකත්වයෙන් යුත් රජය 2022 ජනවාරි මාසයේදී තම ජාතික ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කළේය.
මුදල් ගෙවීම් සහ ණයවලින් කොටසක් භාර ගැනීම ඇතුළත් වූ, එවකට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.4කට සමාන ආසන්න වශයෙන් ඉන්දීය රුපියල් කෝටි 18,000ක වටිනාකමකින් යුත් ගනුදෙනුවක් හරහා ටාටා සමූහ ව්‍යාපාරය (Tata Group) විසින් එයාර් ඉන්දියා සහ එයාර් ඉන්දියා එක්ස්ප්‍රස් (Air India Express) යන ගුවන් සේවාවල 100%ක සම්පූර්ණ අයිතිය මිලදී ගන්නා ලදි. එහිදී ගුවන් සේවයට තිබූ පැරණි ණයවලින් සැලකිය යුතු කොටසක් ගෙවීමේ වගකීම ඉන්දීය රජය තවදුරටත් තමන් යටතේ රඳවා ගත්තේය.
මෙම තීරණය මගින් දශක ගණනාවක් පැවති රජයේ අයිතිය අවසන් කෙරුණු අතර, ගුවන් සේවයේ අනාගත ව්‍යාපාරික අවදානම් පෞද්ගලික කළමනාකාරිත්වය වෙත පැවරිණි. එසේ වුව ද, එයාර් ඉන්දියා ගුවන් සේවය තවදුරටත් මූල්‍ය හා මෙහෙයුම් අභියෝගවලට මුහුණ දෙමින් සිටින අතර, ඉන් පැහැදිලි වන්නේ පෞද්ගලීකරණය කළ පමණින් ක්ෂණිකව ලාභ ලැබීම සහතික නො වන බවයි.
මෙහිදී ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයට ඉගෙන ගත හැකි පාඩම ඉතා පැහැදිලිය. පිළිගත හැකි ප්‍රබල ආයෝජකයෙකුට අවශ්‍ය ප්‍රාග්ධනය, වෘත්තීයමය කළමනාකරණය සහ දිගුකාලීන මූල්‍ය තිරසරභාවයක් කරා යන මාවතක් සැපයිය හැකි පසුබිමක, වාණිජ ගුවන් සේවයක මූල්‍ය අවදානම බදු ගෙවන ජනතාව විසින් තවදුරටත් දැරිය යුතු ද යන්න පිළිබඳව රජය ගැඹුරින් සිතා බැලිය යුතුය.
රජයේ කාර්යභාරය විය යුත්තේ රට පාලනය කිරීම මිස සෑම ව්‍යාපාරයක්ම පවත්වා ගෙන යාම නොවේ
ජාතික ආරක්ෂාව, මහජන සේවා, යටිතල පහසුකම්, නියාමනය හෙවත් නීතිරීති මගින් අධීක්ෂණය කිරීම සහ සමාජ ආරක්ෂණය යන අංශ සම්බන්ධයෙන් රජයට අත්‍යවශ්‍ය වගකීම් පැවරී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එම වගකීම් ඉටු කිරීම සඳහා සෑම ව්‍යාපාරයකම අයිතිය තබා ගැනීම සහ ඒවා පවත්වා ගෙන යාම රජය විසින් සිදු කළ යුතු දෙයක් නොවේ.
රජයේ අයිතිය යටතේ තබා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වන ආයතන තුළ වෘත්තීයමය කළමනාකරණයක්, දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොර ස්වාධීන අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල, විනිවිදභාවයෙන් යුත් ගිණුම් ක්‍රමවේද සහ ප්‍රගතිය මැන බැලිය හැකි නිශ්චිත ඉලක්ක පැවතිය යුතුය.
පෞද්ගලික අංශයේ සහභාගිත්වය මගින් කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කර අලුතින් ආයෝජන මුදල් ලබා ගත හැකි ක්ෂේත්‍රවලදී රජය එය දිරිමත් කළ යුතුය. එමෙන්ම, ආයතනයක් රජය සතුව තබා ගැනීමෙන් රටට වැදගත් උපායමාර්ගික හෝ සමාජයීය යහපතක් ඉටු නො වන අවස්ථාවලදී, මනා කළමනාකරණයකින් යුතුව සිදු කරන පෞද්ගලීකරණය විකල්පයක් ලෙස තබා ගත යුතුය.
තමන්ගේ ආදායමෙන් තනිව පවත්වා ගෙන යා නො හැකි ව්‍යාපාර සඳහා දින නියමයකින් තොරව දිගින් දිගටම මහජන මුදල් ලබා දෙනවා වෙනුවට, ව්‍යාපාරවලට දියුණු විය හැකි පරිසරයක් රට තුළ නිර්මාණය කිරීමට රජය කටයුතු කළ යුතුය.
එසේම, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් සේවක අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමටත්, පාරිභෝගික ජනතාව සුරක්ෂිත කිරීමටත්, රජය සතුව පවතින ඒකාධිකාරයන් (තරගකරුවන් නොමැතිව තනි ආයතනයක් විසින් වෙළඳපොළ පාලනය කිරීම) පෞද්ගලික සමාගම්වල ඒකාධිකාරයන් බවට පත් වීම වැළැක්වීමටත් පියවර ගත යුතුය.
තවදුරටත් ප්‍රමාද කළ නො හැකි තීරණ පහක්
පළමුවැන්න, අනවශ්‍ය රාජ්‍ය ආයතන වසා දැමීමට හෝ ඒකාබද්ධ කිරීමට ඉදිරිපත් කර ඇති යෝජනා ක්‍රියාත්මක කර අවසන් කරන්න. ඒ සඳහා නිශ්චිත කාලසීමාවන් නියම කරන්න. එකම කාර්යය ආයතන කිහිපයකින් සිදු කිරීම නතර කරන්න. ඉන් ඉතිරි කර ගත් මුදල් ප්‍රමාණය කොපමණදැයි ප්‍රායෝගිකව ගණනය කර පෙන්වන්න.
දෙවැන්න, රජයට අයත් ව්‍යාපාර පරිපූර්ණ ලෙස ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය කඩිනම් කරන්න. පැහැදිලි ප්‍රතිසංස්කරණ ඉලක්ක සහිතව රටට ඇති වැදගත්කම, මූල්‍ය ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ව්‍යාපාරයක් ලෙස සාර්ථකව පවත්වා ගෙන යාමේ හැකියාව (වාණිජ ශක්‍යතාව) අනුව එම ආයතන වර්ග කරන්න.
තුන්වැන්න, බදු ගෙවන ජනතාව මත පැටවී ඇති සැබෑ මූල්‍ය බර ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන්න. රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ලබන පාඩු, ණය බැඳීම්, රජයේ ඇපකර සහ මහා භාණ්ඩාගාරයෙන් ලබා දෙන මූල්‍ය ආධාර පිළිබඳ සියලු තොරතුරු ජනතාවට හෙළිදරව් කරන්න.
හතරවැන්න, ආයතන කළමනාකරණය වෘත්තීයමය මට්ටමකට ගෙන එන්න. පෞද්ගලික ආයෝජන දිරිමත් කරන්න. දේශපාලන අතපෙවීම් ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට ව්‍යාපාරික ප්‍රතිඵල පිළිබඳ වගවීම, විනිවිදභාවයෙන් යුත් පාලනය සහ උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්ව ස්ථාපිත කරන්න.
පස්වැන්න, ව්‍යාපාරික වශයෙන් පවත්වා ගෙන යා නො හැකි ආයතන සඳහා කිසිදු කොන්දේසියකින් තොරව මහජන මුදල් ලබා දීම නතර කරන්න. අත්‍යවශ්‍යම අවස්ථාවකදී ලබා දෙන ඕනෑම භාණ්ඩාගාර ආධාරයක් සාධාරණ හේතු මත පදනම් විය යුතු අතර, එය නිශ්චිත කාලසීමාවකට යටත් වූ සහ ප්‍රගතිය මැන බැලිය හැකි ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ කොන්දේසිවලට බැඳුණු එකක් විය යුතුය.
ජනාධිපතිවරයා ගමන් මග පෙන්වා දී ඇත — දැන් එය ක්‍රියාවට නංවන්න
ශ්‍රී ලංකාව වත්මන් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ලබා ගෙන ඇත්තේ දැඩි දුෂ්කරතා මැද කළ කැපකිරීම්වලිනි. ව්‍යාපාරික වශයෙන් අසාර්ථක රාජ්‍ය ව්‍යාපාරවලට තවදුරටත් ණය ගොඩගසා ගැනීමට සහ මහජන සම්පත් නාස්ති කිරීමට ඉඩ ලබා දෙමින්, අප ලබා ගත් එම ප්‍රගතිය අඩාල කර ගැනීමට රටට හැකියාවක් නැත.
රාජ්‍ය ආයතන 34ක් වසා දැමීම හෝ ඒකාබද්ධ කිරීම පිළිබඳව සොයා බැලීමටත්, රජයට අයත් ව්‍යාපාර සහ රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්ව පිළිබඳ නීති සම්පාදනය ඉදිරියට ගෙන යාමටත් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ගත් ආරම්භක පියවර, දිගු කලක සිට පවතින ව්‍යූහාත්මක දුර්වලතා ජය ගැනීම සඳහා තැබූ දිරිගන්වනසුලු පියවරයන් වේ.
මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ ආරම්භ කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයාට ගෞරවය හිමි විය යුතුය. එහෙත් වඩාත් සුවිශේෂී ජයග්‍රහණය වනු ඇත්තේ ඒවා ස්ථිරසාරව, විනිවිදභාවයෙන් යුතුව සහ නියමිත කාලයට ක්‍රියාත්මක කිරීම තහවුරු කිරීමයි.
රජයන් විසින් දුෂ්කර නමුත් අත්‍යවශ්‍ය ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවට නංවන්නේ නම්, ආර්ථික අර්බුද රටක දියුණුවේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය බවට පත් කර ගත හැකි බව ඉන්දියාවේ අත්දැකීම් මගින් පෙන්නුම් කරයි.
ප්‍රමාද වන සෑම වසරක් වෙනුවෙන්ම රටට වන්දියක් ගෙවීමට සිදු වේ. වළක්වා ගත හැකිව තිබූ සෑම පාඩුවකින්ම රජයේ මූල්‍ය ශක්තිය දුර්වල වෙයි. මඟහැරී යන සෑම ආයෝජන අවස්ථාවකින්ම ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත් වීම තවදුරටත් කල් යයි. ව්‍යාපාරික වශයෙන් අසාර්ථක රජයේ ආයතනවලට කිසිදු සීමාවකින් තොරව මහජන මුදල් නාස්ති කිරීමට (ඔවුන්ගේ ඉණ පටි බුරුල් කිරීමට) ඉඩ හරිමින්, ජීවන බර දරා ගනිමින් තවදුරටත් කැපකිරීම් කරන ලෙස (තම ඉණ පටි තද කර ගන්නා ලෙස) පුරවැසියන්ගෙන් පමණක් දිගින් දිගටම ඉල්ලා සිටීමට ශ්‍රී ලංකාවට නො හැකිය.
ජනාධිපතිවරයා පළමුවැනි පියවර තබා ඇත. වඩාත් වේගවත් ප්‍රතිසංස්කරණ සහ පැහැදිලිව දැකගත හැකි ප්‍රතිඵල අත්පත් කර දෙමින් ද, බදු ගෙවන ජනතාවගේ මුදලින් නඩත්තු කෙරෙන අනවශ්‍ය අකාර්යක්ෂමතාව අවසන් කරමින් ද එම කාර්යය සාර්ථක අවසානයක් දක්වා ගෙන යාම දැන් රාජ්‍ය නිලධාරිවරුන්ගේ වගකීමයි.
(මෙම ලිපියේ රචකයා වන තානාපති කනා කනනාදන් මහතා, උගන්ඩාවේ කම්පාලා අගනුවර පිහිටි ඉම්පීරියල් හෝටල් සමූහයේ (Imperial Group of Hotels Kampala) විධායක අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි. අප්‍රිකානු මහාද්වීපය තුළ වසර හතළිහකට වැඩි පළපුරුද්දක් ඇති ඒ මහතා ව්‍යාපාරිකවරයෙකු, හිටපු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරිවරයෙකු, උපදේශන හා හඬ නැඟීමේ නියෝජිතවරයෙකු සහ අප්‍රිකානු කටයුතු පිළිබඳ විශේෂඥවරයෙකු ද වේ. දිගු කලක් අප්‍රිකාවේ පදිංචිව සිටින කනනාදන් මහතා, එකවර අප්‍රිකානු රටවල් 22ක රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නියෝජනය (සමගාමී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අක්තගැන්වීම්) සහිතව උගන්ඩාවේ හා කෙන්යාවේ ශ්‍රී ලංකා මහකොමසාරිස්වරයා ලෙසත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනාවාස වැඩසටහන (UN-Habitat) සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (UNEP) සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ නිත්‍ය නියෝජිතවරයා ලෙසත් සේවය කළේය. එමෙන්ම අප්‍රිකාව පුරා ජාත්‍යන්තර මැතිවරණ නිරීක්ෂකවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරන ඒ මහතා, අප්‍රිකානු නායකවරුන් සමඟ දිගුකාලීන සබඳතා ගොඩනඟා ගනිමින් අප්‍රිකානු රජයන් සමඟ සමීපව කටයුතු කර ඇත. තවද, ඒ මහතා ගිනියා ජනරජයේ හිටපු ජනාධිපති මහාචාර්ය අල්ෆා කොන්ඩේ මහතාගේ ආර්ථික හා ආයෝජන උපදේශකවරයා ලෙස ද සේවය කළේය.)
