– අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ, Praja.lk
පසුගියදා රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතාගේ ආරක්ෂක පොලිස් නිලධාරියකු සහ කැමරා ශිල්පියකු අතර ඇති වූ ගැටුම හුදෙක් වීදි කෝලහාලයක් හෝ සාමාන්‍ය ප්‍රවෘත්තියකට වඩා ගැඹුරු සමාජ-දේශපාලනික මාන ගණනාවක් නියෝජනය කරන්නකි. මෙය මාධ්‍යවේදයේ සීමාවන්, ප්‍රභූ ආරක්ෂාව, සමූහ මනෝවිද්‍යාව (Mob Psychology) සහ ශ්‍රී ලාංකේය සමාජයේ නෛතික කුහකත්වය පිළිබඳව පුළුල් කතිකාවක් නිර්මාණය කර ඇත. පහතින් දැක්වෙන්නේ මෙම සංකීර්ණ සිදුවීම ඔස්සේ විවරණය කළ හැකි විද්වත් කියවීමකි.
වරද සහ වගවීම: ආරක්ෂක නිලධාරියාගේ භූමිකාව
අදාළ සිදුවීමේදී කැමරාවෙන් පහර දුන්, හෝ ඇතැමුන් පවසන පරිදි කැමරාව හිසේ වැදුණු සිද්ධියට වගකිව යුතු මාධ්‍යකරුවා අතින් සිදුවූයේ අත්වැරැද්දක් නම්, ඔහු වහාම කළ යුතුව තිබුණේ ඒ වෙනුවෙන් සමාව ගැනීමයි. එය කිසියම් ක්ෂණික කෝපයක් (Sudden provocation) නිසා සිදු වූවක් වුව ද, සමාව ගැනීම අනිවාර්ය සදාචාරාත්මක වගකීමකි. එපමණක් නොව, තමන් අතින් වූ නෛතික වරදට අදාළ දඬුවම විඳීමට ද ඔහු නිතැතින්ම සූදානම් විය යුතුය. එහෙත්, කිසියම් හෝ හේතුවක් මත ඔහු අතින් එම පියවර මඟ හැරුණි. ඔහුගේ සැබෑ චේතනාව කුමක් දැයි අපට නිශ්චිතව කිව නො හැකි වුවත්, මාධ්‍යකරුවකු ලෙස ඔහු වගවීමෙන් (Accountability) බැඳී සිටින බව අවිවාදිත ය.
මාධ්‍යකරණයේ අර්බුදය සහ ‘මාධ්‍යවේදියා’ යන්නෙහි වර්තමාන අර්ථය
ඩිජිටල්කරණයත් සමඟ මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ විශාල විප්ලවයක් සිදු වී ඇත. අද වන විට මාධ්‍ය ආයතනවල සේවය කරන කැමරා මානන ශිල්පීන් සියලු දෙනාම වෘත්තීය ‘මාධ්‍යවේදීන්’ (Journalists) ලෙස හැඳින්විය නො හැකි ය. කොටින්ම කිවහොත්, සියලුම මාධ්‍යකරුවන් මාධ්‍යවේදීන් වන්නේ නැත. වර්තමානයේ ස්මාර්ට් ජංගම දුරකතනයක් සහ ටික්ටොක් (TikTok) වැනි සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමක් ඇති ඕනෑම අයකුට ‘පුරවැසි මාධ්‍යකරුවකු’ (Citizen Journalist) විය හැකිය. මේ නිසාම, අතීතයේ මෙන් ‘මාධ්‍යවේදියා’ යන සුවිශේෂී ලේබලය අලවා ගනිමින් සමාජයෙන් වරප්‍රසාද හෝ ‘ඇරියස්’ ඉල්ලන්නට අද ඉඩක් නැත.
කෙසේ වෙතත්, තම මාධ්‍ය ආයතනය වෙනුවෙන් හොඳම දර්ශනය ලබා දී, ග්‍රාහකයන් දිනාගෙන, තම රැකියාව සුරක්ෂිත කර ගැනීමට මේ කැමරාකරුවන් දරන උපරිම උත්සාහය අප තේරුම් ගත යුතුය. බඩ වියත වෙනුවෙන් කරන මෙවැනි සාමාන්‍ය රැකියාවකදී පවා, වෙනත් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව කෙනකු අනපේක්ෂිත අවදානමකට ලක් විය හැකි බව අප මෙයින් උගත යුතු යථාර්ථවාදී පාඩමකි.
ආරක්ෂක අරාජිකත්වය, සමූහ මනෝවිද්‍යාව සහ ත්‍රස්ත සැකය
වත්මන් සමාජ දේශපාලනික පසුබිම යම් අරාජිකත්වයක් කරා ගමන් කරමින් පවතින බව පෙනෙන්නට තිබේ. අප සෑම දෙනකුම පහසුවෙන් සිරකරුවන් බවට පත් විය හැකි අතර, රට තුළ ගොඩනැගෙමින් ඇති දරුණු අරාජිකත්වය තුළ කිසිවකු ආරක්ෂිත නැති බව අප අවබෝධ කර ගත යුතුය. මෙවන් සංකීර්ණ වකවානුවක, රාජ්‍ය නායකයකුගේ ආරක්ෂාවට ඍජුවම තර්ජනයක් විය හැකි මෙවැනි සිදුවීමක් පිටුපස ප්‍රභූ ඝාතන ත්‍රස්ත කුමන්ත්‍රණයක් තිබුණා ද යන්න විමර්ශනය නො කර සිටීමට ආරක්ෂක අංශවලට කොහෙත්ම බැරිය.
මෙම සිදුවීමත් සමගම එම කැමරාකරු පිටුපසින් පෙළගැසුණු පිරිසගේ මනෝ ස්වභාවය නිරීක්ෂණය කරන විට එම කුමන්ත්‍රණ සැකය තවත් තීව්‍ර වේ. සුප්‍රකට සමාජ-මනෝවිද්‍යාඥ ගුස්ටාව් ලෙ බොන් (Gustave Le Bon) ‘සමූහ මනෝවිද්‍යාව’ (Mob Psychology) පිළිබඳව පෙන්වා දෙන පරිදි, ජන සමූහයක් හැඟීම්බර වූ විට ඔවුන්ගේ තාර්කික චින්තනය අතුරුදන් වී, ප්‍රචණ්ඩකාරී සහ අනුකරණාත්මක හැසිරීම් ඉස්මතු වේ. මෙම පිරිසගේ හැසිරීමෙන් පෙන්නුම් කළේ ද එවැනිම සමූහ ආවේගයකි.
නීතියේ ආධිපත්‍යය එදිරිව දේශපාලනික කුහකත්වය
මේ සියල්ල මෙසේ වුව ද, අප කිසිවිටෙකත් යෝජනා කරන්නේ මෙම කැමරාකරුවාට ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අදාළ කරමින්, පොලිසියේ මීයන් කන කූඩුවක රඳවා තැබිය යුතු යැයි කියා නො වේ. එසේම, ඇප නො දී අධික තදබදයක් ඇති රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයක ඔහු සිර කර තැබිය යුතු යැයි අප කියන්නේ ද නැත. ශිෂ්ටසම්පන්න නීතිය ක්‍රියාත්මක විය යුතු නිසි පිළිවෙළක් ඇත. එනම්, විමර්ශන කටයුතු කඩිනම් කළ යුතුය. වරදක් ඇත්නම් නඩු පැවරිය යුතුය. ඇප ලබා දිය යුතුය. නඩුව ඉක්මනින් විභාග කොට අවසන් කළ යුතුය.
එහෙත් ඛේදවාචකය වන්නේ ඒ කිසිවක් ලංකාව තුළ නිසි පරිදි සිදු නො වීමයි. ඊටත් වඩා භයානක තත්ත්වය වන්නේ, මෙම කැමරාකරු පිටුපසින් සිටගත් ආධාරකරුවන් බහුතරයක් සිය දේශපාලන සතුරන් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කරන්නේ මෙවැනි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්ථාවරයක සිට නො වීමයි. ආණ්ඩු හිතවාදීන් වන මෙම පිරිස, විපක්ෂ හිතවාදීන් හෝ තම මතයට විරුද්ධ අයට එරෙහිව සිතන්නේ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යොදා ඔවුන් මීයන් කන කූඩුවල ලැගීමට සැලැස්විය යුතු බවයි. නැතහොත් ඇප නො දී රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරවල සිර කළ යුතු බවයි. අධිකරණයෙන් නිල වශයෙන් වරදකරු වන තෙක් ඉවසීමට තරම් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ශික්ෂණයක් ඔවුන්ට නැත. ඒ වෙනුවට ඔවුහු සමාජ මාධ්‍යවල සහ යූටියුබ් චැනල්වල අතථ්‍ය අධිකරණ (Virtual Courts) පිහිටුවා ගෙන, තමන්ම නඩු අසා තීන්දු දී හමාරය. දේශපාලන සතුරන් වෙනුවෙන් නිසි විමර්ශන කිරීම, සාධාරණ නඩු විභාග පැවැත්වීම හෝ ඇප ලබා දීම ඔවුන්ට කිසිසේත්ම අවශ්‍ය නැත.
අප සියලු දෙනාම උගත යුතු විශ්වීය පාඩම්
මෙම සමස්ත සිදුවීම සහ ඊට සම්බන්ධ චරිත දෙස බැලීමේදී සමාජයක් ලෙස අප උගත යුතු පාඩම් කිහිපයක් වේ:
මතවාදී අන්ධභාවයෙන් මිදීම: කිසිදු මාධ්‍ය ආයතනයක, දේශපාලන පක්ෂයක හෝ ප්‍රවණතාවක මතවාද අන්ධානුකරණයෙන් (Blind conformity) විශ්වාස කරමින්, ඒවා සමග දැඩිව බැඳී කටයුතු නො කළ යුතුය. හැම විටම විකල්ප අදහස් ද සලකා බැලීම බුද්ධිමත් පුරවැසියකුගේ ලක්ෂණයකි. ජනප්‍රිය නැති, අනෙක් පැත්ත පෙන්වා දෙන අප වැනි පුද්ගලයන්ගේ ෆේස්බුක් ගිණුම් හෝ අදහස් පරිශීලනය කිරීම වැදගත් වන්නේ එබැවිනි.
මොබ් (Mob) සංස්කෘතියෙන් පරිස්සම් වීම: මාධ්‍යකරණයේ යෙදෙන පුද්ගලයන් සහ විවිධ සමාජ උද්දේශනවල (Advocacy) යෙදෙන්නන් නිතරම ජන සමූහ අතරට යති. එහිදී, සාමාන්‍ය ජන රාශියක් ක්ෂණයකින් ප්‍රචණ්ඩකාරී ‘මොබ්’ එකක් බවට පත් වීමට ඇති ඉඩකඩ පිළිබඳව ඔවුහු දැඩි සේ සංවේදී විය යුත්තාහ. කුමන තත්ත්වයක් යටතේ වුව ද මෙවැනි මොබ් සමග ගැටීමට යාම විනාශකාරී ය.
ජනප්‍රිය රැලිවල සැබෑ මුහුණුවර හඳුනා ගැනීම: ඔබට අදහස් පොවමින්, ඔබ නොමඟ යවමින්, ජනප්‍රිය රැලි (Popular trends) මගින් සමාජයේ බලය, ධනය, කීර්තිය සහ ලිංගිකත්වය (Sex) උපයා ගන්නා අවස්ථාවාදී පිරිස්වලින් අතිශයින්ම පරිස්සම් වන්න. මතක තබා ගන්න, කිසිදු ජනප්‍රිය රැල්ලක් සදාකාලිකව පවතින්නේ නැත.
පසුතැවිල්ලෙන් ඈත් වීම: අනාගතයේදී පසුතැවිලි වන්නට සිදු වන ක්‍රියාවලින් හැකිතරම් ඈත් වී සිටීමට උත්සාහ කරන්න. එය කිසිසේත් පහසු නැත. මන්ද, සමාජ ව්‍යාපාර හෝ රැලි කෙළවර වන අවසානයේදී ඔබ සමාජය තුළ තනි වන බවත්, ඔබට අවංකවම ඉතිරි වන්නේ ඉතා සමීප එක් කෙනකු හෝ දෙදෙනකු පමණක් බවත් යථාර්ථයයි.
අපරාධය පිළිබඳ යථාර්ථය: මිනිස් ස්වභාවය ඉතා සංකීර්ණ ය. අප සෑම කෙනකුම කෙස් ගසක දුරකින් චේතනාන්විතව හෝ අචේතනාන්විතව අපරාධකරුවකු විය හැකිය. දැනුම්වත්ව මෙන්ම නො දැනුම්වත්ව පවා කෙනකු ත්‍රස්තවාදියකු හෝ ත්‍රස්තවාදයට උඩගෙඩි දෙන්නකු බවට පත් වීමේ අවදානමක් පවතී.
සානුකම්පිත දෘෂ්ටිය: පොලීසි, අධිකරණ, රිමාන්ඩ් සහ සිරගෙවල් අප සිතන තරම් අපට දුරස්ථ නැති බව අප ගැඹුරින් වටහා ගත යුතුය. එම ස්ථානවල සිටින මිනිසුන් දෙස අප සානුකම්පිතව (With Empathy) බැලිය යුත්තේ, අපට ද කුමන හෝ අවාසනාවන්ත මොහොතක එහි යන්නට වේ දැයි අපට අනාවැකි කිව නො හැකි බැවිනි.
අවසාන වශයෙන්, අනුන්ගේ විපතෙන් කිසිදා සතුටු නො වන්න. සමාජ ක්‍රමය කෙතරම් අස්ථාවර ද යත්, ඕනෑම මොහොතක ඔබත් එවැනිම විපතකට පත් විය හැකිය. යුක්තිය සහ මානුෂීයත්වය යනු තමන්ට වාසිදායක විට පමණක් අඳින කබායක් නො ව, සතුරන්ට ද පොදුවේ අදාළ විය යුතු විශ්වීය ධර්මතාවක් බව අප වටහා ගත යුතු කාලය එළඹ ඇත.
