(මූලාශ්රය: සරත් මද්දුමගේ මහතාගේ සමාජ මාධ්ය සටහන ඇසුරෙනි)
ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර තදබදය සහ අධිකරණවල වසර ගණනාවක් තිස්සේ නඩු ගොඩගැසීම අද වන විට බරපතළ ජාතික අර්බුදයක් බවට පත් ව ඇත. මෙම ගැටලුවට ලොව දියුණු ප්රජාතන්ත්රවාදී රටවල් සාර්ථකව මුහුණ දී ඇත්තේ කෙසේ ද යන්න පිළිබඳව සරත් මද්දුමගේ මහතා ඉතා වටිනා කරුණු දැක්වීමක් සිදු කර තිබේ.
ඔහු පෙන්වා දෙන ආකාරයට, ස්විට්සර්ලන්තය වැනි රටවල් උසාවිවල නඩු ගොඩගැසීම වැළැක්වීමට සහ බන්ධනාගාර ධාරිතාව පාලනය කිරීමට ප්රධාන වශයෙන් “සිරගත නො කරන විකල්ප දඬුවම්” (Alternative Sanctions) සහ “ක්ෂණික නීතිමය ක්රියාමාර්ග” භාවිත කරයි. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස යුරෝපයේ අඩුම සිරකරුවන් ප්රතිශතයක් (ජනගහනයෙන් 100,000කට 78ක් පමණ) සිටින රටක් බවට ස්විට්සර්ලන්තය පත් ව ඇත.
සරත් මද්දුමගේ මහතාගේ විග්රහයට අනුව, මෙම සුවිශේෂී නීතිමය රාමුව ප්රධාන අංශ දෙකක් යටතේ ක්රියාත්මක වේ:
1. උසාවිවල නඩු ගොඩගැසීම වැළැක්වීමේ ක්රමවේද (Reducing Court Backlogs)
දණ්ඩන නියෝග ක්රමය (Penalty Order / Summary Penalty Order): ස්විට්සර්ලන්තයේ අපරාධවලින් 90%කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් විසඳනු ලබන්නේ විනිසුරුවරයකු ඉදිරියට යෑමෙන් තොරව ය. පොලිස් පරීක්ෂණවලින් පසුව රජයේ නීතිඥවරයා (Prosecutor) විසින් ම ලිඛිතව අදාළ දඬුවම හෝ දඩය නියම කර සැකකරු වෙත ලිපියකින් දැනුම් දෙනු ලැබේ. සැකකරු ඊට විරුද්ධ නො වන්නේ නම් එය ස්වයංක්රීයව ම අධිකරණ තීන්දුවක් බවට පත් වේ. පහළ උසාවිවල කාලය හා ශ්රමය විශාල ලෙස ඉතිරි වන්නේ මේ හරහා ය.
වරද පිළිගැනීමේ එකඟතා (Plea Bargaining): සැකකරුවකු තමන් කළ වරද සහ සිවිල් වන්දි ගෙවීම් නඩුව මුලදී ම පිළිගන්නේ නම්, දීර්ඝ නඩු විභාගවලින් තොරව, කෙටි ක්රමවේදයකින් (Accelerated Proceedings) නඩුව අවසන් කර සැහැල්ලු දඬුවමක් ලබා දීමට කටයුතු කෙරේ.
උසාවියෙන් පිටතදී සුළු වැරදි සමථය කිරීම (Diversion Programs): පළමු වතාවට සිදු කරන සුළු වැරදි සහ රථවාහන වැරදි වැනි දේ සඳහා සැකකරුවන් උසාවි නො යවා, පරිපාලනමය දඩ (Administrative Fines) මගින් ආයතනික මට්ටමින් නඩුව නිමා කරනු ලබයි.
2. බන්ධනාගාර ධාරිතාව ඉක්මවා නො යෑමේ ක්රමවේද (Preventing Prison Overcrowding)
ස්විට්සර්ලන්ත අපරාධ නීති සංග්රහයට (Swiss Criminal Code) අනුව, මාස 24කට වඩා අඩු සිරදඬුවම් සඳහා සිරගත කිරීම වෙනුවට විකල්ප ක්රමවේද අනිවාර්යයෙන් ම පාහේ ක්රියාත්මක වේ. සරත් මද්දුමගේ මහතා එම විකල්ප ක්රමවේද පහත පරිදි පැහැදිලි කරයි:
දෛනික ආදායම මත පදනම් වූ දඩ ක්රමය (Day-Fine System / Geldstrafe): ලංකාවේ මෙන් සෑම දෙනාටම පොදු ස්ථාවර දඩයක් (Flat Fine) නියම කරනවා වෙනුවට, ස්විට්සර්ලන්තයේදී දඩය තීරණය කරන්නේ වැරදිකරුගේ දෛනික ආදායම මත පදනම්ව ය. මේ අනුව ධනවතකුට විශාල දඩයක් ද, දුප්පතකුට ඔහුගේ ආදායමට සරිලන කුඩා දඩයක් ද හිමි වේ. මෙම ක්රමය නිසා දඩ මුදල ගෙවාගත නොහැකි ව “දුප්පත්කම නිසා සිරගත වන” අසරණයන් පිරිස අවම වේ.
අත්හිටවූ දඬුවම් (Suspended Sentences): මාස 24කට වඩා අඩු සිරදඬුවම් ලබන වැරදිකරුවන් කෙළින්ම සිරගෙට යවන්නේ නැත. ඔවුන්ට වසර 2ක සිට 5ක දක්වා පරිවාස කාලයක් (Probation) ලබා දෙන අතර, එම කාලය තුළ ඔවුහු නැවත වරදක් නො කළහොත් සිරදඬුවම සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි වී යයි.
ප්රජා සේවය (Community Service): සිරබත් කෑම වෙනුවට මහලු නිවාස, රෝහල් හෝ පොදු ස්ථානවල නොමිලේ සේවය කිරීමට වැරදිකරුවන්ට අවස්ථාව ලබා දේ. එහිදී ප්රජා සේවා පැය 4ක්, සිරගත කළ දින 1කට සමාන ලෙස ගණනය කෙරේ.
විද්යුත් උපකරණ මගින් නිරීක්ෂණය (Electronic Monitoring / Tagging): කෙටි සිරදඬුවම් ලැබූවන් සිරගෙට නො දමා, ඔවුන්ගේ පයේ විද්යුත් වළලුකරක් (Electronic Bracelet) පලඳවා තබා ගනී. ඔවුන්ට තමන්ගේ රැකියාවට යෑමට සහ නිවසේ සිටීමට අවසර ලැබෙන අතර, චන්ද්රිකා තාක්ෂණය (GPS) මගින් ඔවුන්ගේ ගමන් බිමන් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ.
අර්ධ සිරගත කිරීම (Semi-Detention): වැරදිකරුට දහවල් කාලයේ සුපුරුදු පරිදි තම රැකියාවට යෑමට ඉඩ දෙන අතර, රාත්රි කාලය සහ සති අන්තය පමණක් බන්ධනාගාරයේ ගත කිරීමට නියම කෙරේ. මේ තුළින් ඔවුන්ගේ රැකියාව අහිමි නො වන අතර පවුල් සංස්ථාව ද රැකේ.
සරත් මද්දුමගේ මහතා ගෙන එන මෙම කරුණු ලාංකීය අපරාධ යුක්තිගරුක පද්ධතියේ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා කදිම මාර්ගෝපදේශයකි. සිරකරුවන් රඳවා තැබීම වෙනුවෙන් මහජන බදු මුදල් කෝටි ගණනින් නාස්ති කරනවා වෙනුවට, වැරදිකරුවන් පුනරුත්ථාපනය කරමින් ඔවුන් ඵලදායී ලෙස සමාජයට යොමු කළ හැකි මෙවැනි ප්රායෝගික විකල්ප දඬුවම් ක්රම වෙත ශ්රී ලංකාවේ අවධානය වහා යොමු විය යුතු ව ඇත.
