රජය ගෙන ඒමට සූදානම් වන 2026 දේශීය ආදායම් (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත පිළිබඳව මේ දිනවල දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ. ශිරාල් ලක්තිලක සහ “දිනන දකුණ” සාමූහිකය පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙමගින් මෙතෙක් පැවති සාධාරණ බදු පද්ධතිය වෙනුවට, පුරවැසියා අපරාධකරුවෙකු බවට පත්කරන අතිශය භයානක “දණ්ඩනීය යාන්ත්රණයක්” හඳුන්වා දීමට රජය උත්සාහ කරමින් සිටී.
මෙම නව සංශෝධනයෙන් සැබැවින්ම සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්න සරලව තේරුම් ගනිමු.
බදු නීතියේ සිදුවන භයානක වෙනස
- පැවති තත්ත්වය: අතීතයේදී යම් පුද්ගලයෙකුට බදු වංචාවක් සම්බන්ධයෙන් දඬුවම් කිරීමට නම්, ඔහු “හිතාමතාම වංචා කිරීමේ චේතනාවෙන්” (Mens Rea) එය කළ බවට රජය විසින් ඔප්පු කළ යුතුව තිබුණි.
- නව තත්ත්වය: නව පනත හරහා මෙය “නිරපේක්ෂ වගකීමක්” (Absolute Liability) බවට පත් කර ඇත. මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය නම්, ඔබට වංචා කිරීමේ කිසිදු චේතනාවක් නොතිබුණද, හුදු තාක්ෂණික ප්රමාදයක් හෝ පටිපාටිගත දෝෂයක් (උදා: වෙලාවට ලියාපදිංචි නොවීම හෝ වාර්තා ලබාදීම ප්රමාද වීම) හේතුවෙන් ඔබව “සාපරාධී අපරාධකරුවෙකු” ලෙස නම් කළ හැකි වීමයි.
මෙය පුරවැසියාට බලපාන්නේ කෙසේද?
මෙම පනත මගින් පුරවැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් කිහිපයක්ම බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය වේ:
- තෝරාගෙන දඩයම් කිරීමට ඉඩ සැලසීම (Selective Enforcement): ඕනෑම කුඩා තාක්ෂණික අතපසුවීමක් මත ඕනෑම අයෙකු අපරාධකරුවෙකු කළ හැකි බැවින්, රජයට අවශ්ය නම් තමන්ට විරුද්ධ පුද්ගලයින් පමණක් තෝරාගෙන දඬුවම් කිරීමේ හැකියාව පවතී. මෙය දේශපාලන පලිගැනීම් සඳහා කදිම ආයුධයකි.
- අධිකරණයේ බලය හෑල්ලු වීම: මෙමගින් “ලඝු කාර්ය පටිපාටියක්” (Summary Procedure) හඳුන්වා දෙන අතර, එහිදී බදු නිලධාරියෙකු ලබාදෙන සහතිකයකට අධිකරණය තුළ අතිවිශාල බලයක් හිමිවේ. මේ හරහා විධිමත් අධිකරණ පරීක්ෂාව සීමා වන අතර, විනිසුරුවරයාගේ කාර්යභාරයද හෑල්ලුවට ලක් වේ.
- සුළු වැරදි වලට සිරදඬුවම්: රජයට සතයක හෝ මූල්ය පාඩුවක් සිදුනොවූ තාක්ෂණික ප්රමාදයකට වුවද, ඉහළ පෙළේ ගණකාධිකාරී සහායක් ලබාගත නොහැකි කුඩා ව්යාපාරිකයින්ට සහ සාමාන්ය ජනතාවට සිරගත වීමට පවා සිදුවීමේ දැඩි අවදානමක් ඇත.
නිගමනය
නීතියක් යනු යුක්තිය පසිඳලීමේ මාර්ගයක් මිස, පුරවැසියා බියගන්වා පාලනය කරන බලහත්කාරී මෙවලමක් නොවිය යුතුය. “දිනන දකුණ” සාමූහිකය අවධාරණය කරන්නේ, අනාගතයේදී ඕනෑම ඒකාධිපති පාලනයකට සිවිල් සමාජය මර්දනය කිරීම සඳහා භාවිත කළ හැකි මෙම මර්දනකාරී වගන්ති වහාම සංශෝධනය විය යුතු බවයි.
මූලාශ්රය: ශිරාල් ලක්තිලක සහ “දිනන දකුණ” සාමූහිකය
