මෑත කාලීන ශ්රී ලංකා බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ සිදු වූ දැවැන්තම සහ ආන්දෝලනාත්මකම සිදුවීමක් ලෙස, මහා පරිමාණ මූල්ය වංචාකරුවෙකු ව්යාජ ලේඛන සකසා ජනාධිපති සමාව යටතේ නිදහස් කිරීමේ සිද්ධිය හැඳින්විය හැකිය. මේ වන විට අධිකරණය සහ මානව හිමිකම් කොමිසම හමුවේ විභාග වන මෙම සංකීර්ණ සිදුවීම පිටුපස ඇති සැබෑ කතාව කුමක්ද?
කවුද මේ වීරකෝන් මුදියන්සේලාගේ අතුල තිලකරත්න?
ඔහු හොරොව්පොතාන, කල්පේ ප්රදේශයේ මුල් පදිංචිකරුවෙකු වන අතර, අනුරාධපුරයේ තාවකාලිකව පදිංචිව සිටි අයෙකි. ඔහුගේ පසුබිම සාමාන්ය අපරාධකරුවෙකුගේ පසුබිමක් නොවේ; ඔහු මෙරට ප්රමුඛ පෙළේ මූල්ය ආයතනයක කළමනාකරුවෙකු ලෙස සේවය කළ ඉහළ සුදුසුකම් සහිත වෘත්තිකයෙකි.
- මූල්ය වංචාවේ තරම: බැංකු කළමනාකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කරමින් වැඩි පොලී ලබාදෙන බව පවසා ඔහු පුද්ගලයින්ගෙන් රුපියල් කෝටි 50කට අධික මුදලක් වංචා කර ඇත.
- වින්දිතයින්: මොහුගේ වංචාවට හසු වූවන් අතර ප්රමුඛ පෙළේ ව්යාපාරිකයින්, විශේෂඥ අධිකරණ වෛද්යවරුන්, උසස් පොලිස් නිලධාරීන් සහ රාජ්ය පරිපාලන නිලධාරීන් වැනි ප්රභූහු රැසක් වෙති.
- නඩු පසුබිම: ඔහුට එරෙහිව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) මඟින් පවරන ලද නඩු 28ක් (මහාධිකරණයේ 6ක් සහ මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ 22ක්) පවතී. මීට අමතරව වෛද්යවරයෙකුගේ රුපියල් ලක්ෂ 35ක මුදලක් වංචා කිරීමේ නඩුවකට අදාළව ඔහුට මේ වන විට වසර 7ක (වසර 5ක් සහ අනිවාර්ය වසර 2ක්) බරපතළ වැඩ සහිත සිරදඬුවමක් සහ රුපියල් ලක්ෂ 40ක දඩයක් නියම වී ඇත.
ඔහු නිදහස් කිරීම සිදු වූයේ කෙසේද සහ එහි වගඋත්තරකරුවන් කවුරුන්ද?
2025 වසරේ වෙසක් පුරපසළොස්වක පොහොය දිනය නිමිත්තෙන් ලබා දුන් ජනාධිපති පොදු සමාව මේ සඳහා අවභාවිත කර තිබුණි. මෙම පොදු සමාව සඳහා කිසිදු සුදුසුකමක් නොලබා සිටි අතුල තිලකරත්න වෙනුවෙන් ව්යාජ නිවේදනයක් සහ කූට ලෙස සකස් කළ වාර්තාවක් අනුරාධපුර මහාධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කර, නීතිවිරෝධී ලෙස ඔහුව බන්ධනාගාරයෙන් මුදා හැර තිබේ.
මෙම අතිශය බරපතළ අපරාධයට අදාළව නීතිපතිවරයා විසින් ඍජුවම මහාධිකරණය හමුවේ අධිචෝදනා ගොනු කර ඇති අතර එහි ප්රධාන වගඋත්තරකරුවන් (චූදිතයින්) දෙදෙනෙකි:
- මොහාන් කරුණාරත්න: හිටපු අනුරාධපුර බන්ධනාගාර අධිකාරි (පළමු විත්තිකරු). කූට ලේඛන සැකසීම, රාජ්ය නියෝග උල්ලංඝනය සහ කුමන්ත්රණය කිරීම මොහුට එරෙහි චෝදනා වේ.
- ඩබ්.ඒ. අතුල තිලකරත්න: සිරකරු (දෙවැනි විත්තිකරු).
බන්ධනාගාර කොමසාරිස් ජනරාල්වරයාට වූයේ කුමක්ද? ඔහු චූදිතයෙක්ද?
මෙම සිදුවීමත් සමඟ එවකට බන්ධනාගාර කොමසාරිස් ජනරාල් තුෂාර උපුල්දෙණිය මහතාව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අත්අඩංගුවට ගත් අතර, 2025 ජුනි 09 දින කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් ඔහුගේ වැඩ තහනම් කරන ලදී.
නමුත්, ඔහු මෙම නඩුවේ ඍජු චූදිතයෙකු නොවේ. නීතිපතිවරයා විසින් අධිචෝදනා ගොනු කර ඇත්තේ අදාළ කූට ලේඛන සකස් කර අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ අනුරාධපුර බන්ධනාගාර අධිකාරිවරයාට සහ සිරකරුට එරෙහිව පමණි. කොමසාරිස් ජනරාල්වරයාට එරෙහිව නඩු නොපැවරීමට හේතුව මානව හිමිකම් කොමිසමේ නිරීක්ෂණ හරහා පැහැදිලි වේ. එනම්, දෙපාර්තමේන්තු ප්රධානියා ලෙස ඔහු තම බලතල පහළ නිලධාරීන් (බන්ධනාගාර අධිකාරිවරුන්) වෙත පවරා (delegate කර) තිබූ පසුබිමක, බිම් මට්ටමේ නිලධාරියෙකු කරන වංචාවකට සෘජුවම කොමසාරිස්වරයා වගකිව යුතු යැයි නීතිමය වශයෙන් ඔප්පු කළ නොහැකි වීමයි.
මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නියෝගය සහ එය ක්රියාත්මක නොවීම
තම සැමියා අසාධාරණ ලෙස අත්අඩංගුවට ගත් බව පවසමින් උපුල්දෙණිය මහතාගේ බිරිඳ කළ පැමිණිල්ලකට අනුව, ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව ඉතා පැහැදිලි තීන්දුවක් ලබා දුන්නේය.
- තීන්දුව: CID ය සහ අධිකරණ අමාත්යාංශ ලේකම්වරයා විසින් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 12 සහ 13(1) ව්යවස්ථා (සමානතා අයිතිය සහ අත්තනෝමතික ලෙස අත්අඩංගුවට නොගැනීමේ අයිතිය) උල්ලංඝනය කර ඇත. ඔහු අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත්තේ නිසි හා ප්රමාණවත් විමර්ශනයකින් තොරවය.
- නියෝගය/නිර්දේශ: පොලිස්පතිවරයා සහ මහජන ආරක්ෂක අමාත්යාංශ ලේකම්වරයා විසින් CID යේ ක්රියාකලාපය ගැන පරීක්ෂණයක් පැවැත්විය යුතු බවත්, උපුල්දෙණිය මහතාගේ වැඩතහනම් කිරීම පිළිබඳව නැවත සලකා බැලිය යුතු බවත් කොමිසම නියෝග කළේය.
එය ක්රියාත්මක වී නැත්තේ ඇයි? මෙම නිර්දේශ 2026 අප්රේල් 30 දිනට පෙර ක්රියාත්මක කරන ලෙස දන්වා තිබුණත්, මේ දක්වා එය ක්රියාත්මක වී නොමැත. මූලාශ්රවලට අනුව ඊට නිශ්චිත හේතුවක් දක්වා නැතත්, සාමාන්යයෙන් ලංකාවේ ආයතනික සහ පරිපාලනමය ක්රියාවලිවල පවතින උදාසීනත්වය, නිලධාරිවාදය සහ මානව හිමිකම් කොමිසමේ නිර්දේශ ක්රියාත්මක කිරීමට ව්යවස්ථාදායකයෙන් ප්රමාණවත් බලපෑමක් නොමැති වීම මෙවැනි ප්රමාදයන්ට බලපාන බව නිරීක්ෂණය කළ හැක.
බන්ධනාගාර කොමසාරිස් නිලය හිස්ව තැබීමෙන් පරිපාලනයට වන බලපෑම
වාර්තාවල මේ පිළිබඳව සෘජුව සඳහන් නොවුණද, ආයතනික කළමනාකරණ මූලධර්මවලට අනුව බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුව වැනි අතිශය සංවේදී සහ ආරක්ෂාව අතින් තීරණාත්මක ආයතනයක ප්රධානියාගේ පුරප්පාඩුවක් පැවතීම බරපතළ ප්රතිවිපාක ගෙන දෙන්නකි.
- තීරණ ගැනීමේ ප්රමාදය: ඉහළම නිලධාරියාගේ ස්ථිර පත්වීමක් නොමැති විට, හදිසි ආරක්ෂක තීරණ, සිරකරුවන්ගේ සුබසාධන කටයුතු සහ ප්රතිපත්තිමය තීරණ ගැනීම අඩාල වේ.
- විනය පිරිහීම: අනුරාධපුරයේ සිදුවූවාක් මෙන් පහළ නිලධාරීන්ගේ අක්රමිකතා පාලනය කිරීම සඳහා ශක්තිමත් නායකත්වයක් අත්යවශ්ය වේ.
- පද්ධතියේ අස්ථාවරත්වය: නිලධාරීන් අතර රාජකාරිමය වගකීම් මඟ හැරීම සහ පරිපාලන කටයුතුවල අස්ථාවරත්වයක් නිර්මාණය වීමට මෙය සෘජුවම බලපායි.
නීතියේ ආධිපත්යය යනු අපරාධකරුවන්ට දඬුවම් කිරීම පමණක් නොව, විමර්ශන ක්රියාවලිය ද නිසි නීතිමය රාමුවක් තුළ සිදුවීමයි. අතුල තිලකරත්නගේ වංචාවෙන් සහ ඉන්පසු නිර්මාණය වූ බන්ධනාගාර අර්බුදයෙන් පැහැදිලි වන්නේ අපගේ නීති සහ පරිපාලන පද්ධතියේ ඇති හිඩැස් කඩිනමින් පිළිසකර කළ යුතු බව නොවේද?
