පුද්ගල-ප්රථම භාෂාව කියන්නෙ person-first කියන එකට. ඒ අනුව තමයි ඉංග්රීසියෙන් persons with disabilities යෙදෙන්නෙ. බලන්න, මුලින් තියෙන්නෙ persons.
සිංහල භාෂාවෙදි ඒක ඒ විදියටම කරන්නට බැහැ. පුද්ගල සහිත ආබාධ කියන්න බැහැනෙ. ආබාධ සහිත පුද්ගලයන් කියන්නෙ ඒකයි.
බටහිර සංකල්ප ගෙඩි පිටින් අරන් මේ විදියට බාල විදියට ඇද බාන එකත් අවමානයක්. ඔතනදී අඩුම ගානෙ පුද්ගල-ප්රමුඛ කියලවත් කියනවා නම්, ඒක සාධාරණ පරිවර්තනයක් කියල සලකන්නට පුළුවන්.
භාෂාව යනු හුදෙක් සන්නිවේදන මාධ්යයක් පමණක් නොව, සමාජයක ආකල්ප හැඩගස්වන ප්රබල ආයුධයක්. වාග් විද්යාත්මකව පමණක් නොව, මානව හිමිකම් සහ සමාජ විද්යාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයකින් ද මෙය විග්රහ කළ හැකියි.
1. “ආබාධිත” යන පදය විසන්ධි කිරීම
මෙම පදය නිර්මාණය වී ඇත්තේ නාම පදයකට ප්රත්යයක් එක් වීමෙනි.
- ආබාධ + ඉත = ආබාධිත
මෙහි “ආබාධ” යනු යම් කායික හෝ මානසික දුබලතාවක්, රෝගයක් හෝ බාධාවක් අඟවන නාම පදයයි. “ඉත” යනු යමකින් ‘යුක්ත වූ’, ‘ගහණ වූ’ හෝ ‘පීඩිත වූ’ යන අදහස දෙන ප්රත්යයකි. (උදා: සීමා + ඉත = සීමිත / සංවිධාන + ඉත = සංවිධිත). ඒ අනුව “ආබාධිත” යනු ආබාධයකින් යුක්ත වූ යන අර්ථය දෙන නාම විශේෂණ පදයකි.
2. “ආබාධිත” සහ “ආබාධ සහිත” අතර ඇති දෘෂ්ටිවාදාත්මක වෙනස
ව්යාකරණානුකූලව මේ දෙකම නිවැරදි වුවත්, නූතන අන්තර්ජාතික මානව හිමිකම් ප්රමිතීන්ට සහ සමාජ විද්යාත්මක පිළිගැනීමට අනුව මේ පද ද්විත්වය මඟින් සමාජයට ලබා දෙන්නේ එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් අදහස් (සහ ආකල්ප) දෙකකි.
ආබාධිත (Disabled): මෙය හැඳින්වෙන්නේ අනන්යතා-ප්රමුඛ භාෂාව (Identity-first language) ලෙසිනි. ඔබ යමෙකුට “ආබාධිතයා” හෝ “ආබාධිත පුද්ගලයා” යැයි කියන විට, ඉන් ගම්ය වන්නේ ඔහුගේ සමස්ත අනන්යතාවයම එම ආබාධය මත තීරණය වන බවයි. වෙනත් වචනවලින් කිවහොත්, එම පුද්ගලයාට පෙර ඔහුගේ ආබාධය සමාජය ඉදිරියේ ඉස්මතු වේ. මෙය පුද්ගලයෙකුගේ හැකියාවන් සහ මානව ගරුත්වය හෑල්ලුවට ලක් කරන, පැරණි වෛද්යමය ආකෘතියට (Medical model) අයත් යෙදුමක් ලෙස අද සැලකේ.
ආබාධ සහිත (Person with a disability): මෙය හැඳින්වෙන්නේ පුද්ගල-ප්රමුඛ භාෂාව (Person-first language) ලෙසිනි. නූතන මානව හිමිකම් කතිකාවත තුළ සම්මතය සහ වඩාත්ම ගෞරවනීය යෙදුම වන්නේ මෙයයි. ඔබ “ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්” යැයි පවසන විට, ඔබ පළමුව ඔහුව හෝ ඇයව “පුද්ගලයෙකු” ලෙස (සමාන අයිතිවාසිකම් ඇති මනුෂ්යයෙකු ලෙස) පිළිගනී. ආබාධය යනු එම පුද්ගලයාට ඇති එක්තරා තත්ත්වයක් හෝ ලක්ෂණයක් පමණක් බවත්, ආබාධය යනු පුද්ගලයාම නොවන බවත් ඉන් ඉතා සියුම්ව මෙන්ම ප්රබලව සමාජයට කියා පායි.
- උදාහරණයක්: යමෙකුට පිළිකා රෝගයක් සෑදුණු විට අප ඔහුව “පිළිකාවා” යැයි හඳුන්වන්නේ නැත; අප පවසන්නේ “පිළිකා රෝගය සහිත පුද්ගලයා” යනුවෙනි. ආබාධ තත්ත්වයන් සඳහා ද යොදාගත යුත්තේ එම ගෞරවනීය න්යායමය පදනමයි.
💡එබැවින් විධිමත් ලිපි ලේඛන, පුවත්පත් වාර්තා හෝ සමාජ සන්නිවේදනයේදී “ආබාධිතයින්” යැයි ලියනවාට වඩා, “ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්” හෝ “ආබාධ සහිත ප්රජාව” යනුවෙන් යෙදීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ඔබ මානව ගරුත්වය සහ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව ඉහළ සංවේදීතාවක් සහිත පුරවැසියෙකු බවයි.
අළුතෙන් වචන නිර්මාණය කරද්දී අපේ පණ්ඩිත පරිවර්තකයෝ හරිම විකාර්ශීලීයි. සරළ උදාහරණ දෙකක්:
Housing complex – නිවාස සංකීර්ණය :. ඉංග්රිසි භාෂාවේදී complex යන වචනයට සංකීර්ණ මෙන්ම සමූහය යන තේරුම් දෙකම තිබුනත් සිංහලයේ සංකීර්ණ කියන්නේ නිශ්චිත තේරුමක් සහිත වචනයක්. එහි සමූහයක්, එකකට වැඩි ප්රමාණයක් වැනි අර්ථයක් ඇත්තේ නැහැ. නමුත් නිවාස සමූහය වෙනුවට, අලංකාරයැයි සිතන, අර්ථයට නොගැළපෙන වචනයක් තෝරාගෙන.
Intelligence. Service – බුද්ධි සේවා:
මෙතැනදීත් intelligence යන ඉංග්රිසි වචනයට තේරුම් එකකට වඩා තිබුනත්, සිංහලයේ බුද්ධිය යනු නිශ්චිත, තනි තේරුමක් ඇති වචනයක්. එයින් කිසිවිටෙක අන් කෙනෙකුගේ රහස් තොරතුරු හෝ ඔත්තු වැනි තේරුමක් ගම්යවන්නේ නැත. ඔවුන් හැඳින්විය යුත්තේ රහස් තොරතුරු හෝ ඔත්තු සේවා නිළධාරීන් ලෙසය. හැබැයි Central Intelligence Agency යන්න මධ්යම බුද්ධි සේවා ළෙස නොව මධ්යම ඔත්තු සේවා ලෙස කියන්නේ ඔවුන් අනුන්ගේ ඔත්තු බැලීම වැනි අවකල් ක්රියාවක් කරනවා යන්න ඒත්තු ගැන්වීමටද දන්නේ නැත.
ඒ කෙසේ වෙතත්, අපේ ඇතැම් බුද්ධි නිළධාරීන් යැයි කියාගන්නා අයගේ ක්රියාකළාපයන් අනුව නම්, ඔවුන්ට මන්ද බුද්ධික නිළධාරීන් යැයි හැඳින්වීමේ වරදක්ද නැත.