රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්යස්ථානය විසින් සංවිධානය කරන ලද කොළඹ කතිකා සංසදයේ සමාරම්භක කතිකාව පසුගිය මාර්තු 13 වන දින සන්ධාර කතිකා ආපනශාලාවේදී පැවැත්විණි. අමන්දි හිටිනායක විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම වැඩසටහනේදී “ගල්ෆ් යුද්ධය: විනාශයක්ද? නැතිනම් වෙනසක්ද?” යන කාලීන තේමාව ගවේෂණය කරන ලදි. මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව, මාධ්යවේදී සී.ජේ. අමරතුංග සහ මාධ්යවේදී/නීතිඥ කේ.ඩබ්ලිව්. ජනරංජන යන විද්වතුන් මෙහිදී අදහස් දැක්වූහ. මෙම සංවාදයේදී මතු වූ ප්රධාන කරුණු 4ක් පිළිබඳව අපගේ අවධානය යොමු කළ යුතුය.
1. ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පොහොර අර්බුදය
පිටස්තරයෙකු ලෙස යුද්ධය දෙස බලා සිටීම හුදෙක් ප්රේක්ෂක ක්රීඩාවක් ලෙස සැලකීම අකාරුණික මෙන්ම දෝෂ සහිත ඉදිරි දර්ශනයකි. මෙම ගැටුම ශ්රී ලංකාවට සෘජුවම බලපාන අතර, විශේෂයෙන් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පොහොර සැපයුම මෙහිදී මතුවන ඉතා තීරණාත්මක ගැටලු වේ.
- අතීතයේ NPK පොහොර වෙනුවට කාබනික විකල්ප ආදේශ කිරීමට උත්සාහ කළ අවස්ථාවේදී ශ්රී ලංකාවේ බෝග නිෂ්පාදනය 40-50% කින් පමණ පහත වැටුණු අතර තේ කර්මාන්තය ද කඩා වැටීමෙන් අපනයන ආදායමේ දැවැන්ත අලාභයක් සිදුවිය.
- NPK පොහොර යනු ඛනිජ තෙල් අතුරු නිෂ්පාදනයක් වන අතර ඒවා ප්රධාන වශයෙන් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ප්රවාහනය කෙරේ. සල්ෆියුරික් අම්ලය නොමැතිකම හේතුවෙන් එප්පාවල නිධිය භාවිත කරමින් ට්රිපල් සුපර් ෆොස්ෆේට් නිෂ්පාදනය කිරීමට ශ්රී ලංකාවට නොහැකිය.
- ශ්රී ලංකාවට රසායනික පොහොර පැමිණෙන්නේ චීනය, කටාර්, බහරේනය සහ ජෝර්දානය යන රටවලිනි. සැපයුම් ජාලයට එල්ල වන බලපෑම් හේතුවෙන් පොහොර මෙන්ම තිරිඟු මිල ගණන් ද ගෝලීය වශයෙන් ඉහළ යාමේ අවදානමකට ලක්ව ඇත. එක්සත් ජනපදය ඇතුළු උතුරු අර්ධගෝලයේ වගා කන්නය ආරම්භ වීමත් සමග මෙම මිල ඉහළ යාම තවත් තීව්ර වේ.
- රජය විසින් පොහොර සහනාධාර සඳහා රු. බිලියන 36.9 ක මුදලක් වෙන් කර තිබුණද, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සාපේක්ෂව රජයේ වියදම් සීමා කරන 2024 අංක 44 දරන රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණ පනත මගින් සහනාධාර තවදුරටත් ඉහළ නැංවීම සීමා කරනු ලැබිය හැකිය.
- මේ හේතුවෙන් මෙම අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලංකාවට වඩාත් ප්රවේශම් සහගත ලෙස පොහොර භාවිත කිරීමට සිදුවනු ඇත.
2. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමේ අවශ්යතාව
ගැටුම් වළක්වා මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා 1945දී පිහිටුවන ලද එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ස්ථාපිත ජාත්යන්තර නීති තිබියදීත් වර්තමාන ප්රචණ්ඩත්වය නැවැත්වීමට අපොහොසත් වී තිබේ.
- මෙම අසාර්ථකත්වයට ප්රධාන හේතුවක් වන්නේ ජාතීන් පහක් සතුව පවතින නිෂේධ බලයයි (Veto power). නිදසුනක් වශයෙන්, ප්රහාර නතර කරන ලෙස ඉරානයෙන් ඉල්ලා සිටින එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව ඊශ්රායලය වෙත කිසිදු බලපෑමක් ඇති කළේ නැත.
- මීට අමතරව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සිය අරමුදල්වලින් 22% ක් සඳහා එක්සත් ජනපදය මත යැපීම එහි කාර්යක්ෂමතාව තවදුරටත් සංකීර්ණ කරයි.
- මේ හේතුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට මූලික ප්රතිසංස්කරණ අවශ්ය බවට වැඩෙන එකඟතාවක් පවතී. විශේෂයෙන්ම නිෂේධ බලය සහ මහා මණ්ඩලය සවිබල ගැන්වීම සම්බන්ධයෙන් එහි ප්රතිව්යුහගත කිරීම් සිදුකළ යුතුය.
- එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකු ලෙස ශ්රී ලංකාවට ද මහා මණ්ඩලය තුළ ඡන්දයක් හිමිවන බැවින්, ගෝලීය විසඳුම් සෙවීමේදී සහ මෙම අභියෝග සඳහා විසඳුම් සෙවීමට ඊට සක්රියව සහභාගී විය යුතුය.
3. දාර්ශනික ස්ථාවරයන්හි අවශ්යතාව
මෙම යුද්ධයේ ස්වභාවය දාර්ශනික දෘෂ්ටිකෝණයකින් විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, ස්ථාපිත ජාත්යන්තර නීතිය සහ මානව හිමිකම් වටිනාකම්වල පැහැදිලි කඩාවැටීමක් දක්නට ලැබේ.
- යුද්ධය තුළ කිසිදු තාර්කික බවක් නොමැති අතර එය සමාජයට අතිශයින්ම විනාශකාරී වේ.
- මෙම ගැටුම ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ මානව හිමිකම් වැනි ස්ථාපිත දැනුම සහ විශ්වාසය මත පදනම් වූ ක්රියාකාරකම් අතර ගැටුමක් නියෝජනය කරයි. ඉරානය, ඊශ්රායලය සහ එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල් මෙම මතවාදී ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි.
- වර්තමාන එක්සත් ජනපදය ප්රමුඛ පද්ධතිය වෙනුවට නව ලෝක අනුපිළිවෙළක් ගොඩනැගීමේ තීරණාත්මක අවශ්යතාවක් පවතින අතර, මෙම පුළුල් විනාශයේ පසු විපාක හරහා වඩාත් යහපත් ගෝලීය අනුපිළිවෙළක් යළි ගොඩනැගීමට අවස්ථාවක් උදා විය හැකිය.
4. අවස්ථා සහ ඒ සඳහා ඇති සූදානම (ශ්රී ලංකාවේ පසුගාමීත්වය)
ගෝලීය වශයෙන් මතුවන අර්බුද හමුවේ හුදෙකලා වීම ශ්රී ලංකාවට කළ නොහැක්කකි.
- සම්පූර්ණ ආර්ථික ස්වයංපෝෂිතභාවය හඹා යාම ශ්රී ලංකාව සඳහා ප්රායෝගික විකල්පයක් හෝ විසඳුමක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, අනතුරු අවම කර ගැනීමට සහ අවදානම් මඟහරවා ගැනීමට රට විසින් බාහිර සබඳතා ගොඩනඟා ගත යුතුය.
- කලාපයේ ආර්ථික ආරක්ෂාව සඳහා මෙන්ම, පවතින අවදානම් සහගත තත්ත්වය කළමනාකරණය කර ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාව මූලෝපායිකව ඉන්දියාව සමඟ පෙළගැසිය යුතුය.
- මතුවන ඕනෑම අවස්ථාවක් ග්රහණය කර ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාව සාමකාමී, නීතිගරුක මෙන්ම ව්යාපාරික කටයුතු සඳහා හිතකර ජාතියක් බවට පත්විය යුතුය.
- උදාහරණයක් ලෙස, යුද්ධය හේතුවෙන් ප්රධාන සම්බන්ධක ගුවන් සේවා බිඳවැටීම, දේශීය ගුවන් සේවා අංශයට සංවර්ධන අවස්ථාවක් නිර්මාණය කර දෙනු ඇත. එහෙත් එම අවස්ථාවලින් ප්රයෝජන ගැනීම සඳහා රටේ ගුවන් තොටුපොළ යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම අත්යවශ්ය වන අතර, එම අවස්ථාව ලබාගැනීම පවා පහසු නැත.
