2026 පෙබරවාරි මස පැවති මහ මැතිවරණයෙන් පසු බංග්ලාදේශය මුහුණ දෙන තියුණුම දේශපාලන හා ආරක්ෂක අර්බුදය මේ වන විට රට පුරා පැතිර යමින් තිබේ. ඉන්දියාවේ පිටුවහල්ව සිටින හිටපු අගමැතිනි ෂෙයික් හසීනා දෙසැම්බර් මාසයේදී යළි බංග්ලාදේශයට පැමිණීමට සැලසුම් කිරීමත් සමඟ ඇවිළුණු මෙම ගැටුම්කාරී වාතාවරණය, මේ වන විට වීදි ප්රචණ්ඩත්වය, ගිනි තැබීම් සහ අත්බෝම්බ ප්රහාර මාලාවක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. අගමැති තාරික් රහ්මාන්ගේ බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂ (BNP) රජය සහ තහනම් කරන ලද අවාමි ලීගයේ ආධාරකරුවන් අතර ඇති වී තිබෙන මෙම ගැටුමෙන් රටේ බිඳෙනසුලු ආර්ථික ප්රකෘතිය මෙන්ම අසල්වැසි ඉන්දියාව සමඟ පවතින රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතා ද බරපතළ තර්ජනයකට ලක්ව තිබේ.
දේශපාලන මතභේද විසඳා ගැනීම වෙනුවට වීදි බැස රාජ්ය හා පෞද්ගලික දේපළ ගිනිබත් කරමින් අරාජිකත්වය වැපිරීම කිසිදු ප්රජාතන්ත්රවාදී සමාජයකට අනුමත කළ නොහැකිය. බංග්ලාදේශයේ වත්මන් තත්ත්වය යළිත් වරක් අපට පෙන්වා දෙන්නේ කලහකාරී ප්රචණ්ඩත්වය හරහා රාජ්යය අස්ථාවර කිරීමේ දේශපාලනය අවසානයේදී විනාශ කරන්නේ සාමාන්ය පුරවැසියාගේ ජීවිතය සහ රටේ අනාගතය බවයි.

අර්බුදයේ ආරම්භය: හසීනාගේ පැමිණීම සහ විදේශ ගමන් බලපත්ර අර්බුදය
2024 අගෝස්තු මාසයේ ඇති වූ ශිෂ්ය අරගලය හමුවේ බලයෙන් පහවී ඉන්දියාවට පලා ගිය ෂෙයික් හසීනා, එතැන් සිට ඉන්දියාවේ රැඳී සිටින්නීය. 2024 අරගලය මර්දනය කිරීමේදී සිදු වූ මනුෂ්යත්වයට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් 2025 නොවැම්බර් මාසයේදී විශේෂ අධිකරණයක් මඟින් ඇයට ඇය නොමැතිවම මරණ දඬුවම නියම කෙරිණි. එවන් පසුබිමක, දෙසැම්බර් මාසයේදී ස්වේච්ඡාවෙන් යළි ඩකා නුවරට පැමිණීම සඳහා නව විදේශ ගමන් බලපත්රයක් සහ ජාතික හැඳුනුම්පතක් ලබා දෙන ලෙස හසීනා රජයෙන් ඉල්ලා සිටියාය.
තාරික් රහ්මාන් පාලනය ඇයගේ ගමන් බලපත්ර ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කිරීමත් සමඟ, අන්තර්වාර පාලනය විසින් පනවා තිබූ සහ වත්මන් රජය විසින් ද පවත්වාගෙන යන තහනමට ලක්ව සිටින අවාමි ලීගය සතියක විරෝධතා ව්යාපාරයක් කැඳවීය. ඇයට මරණ දඬුවම නියම කළ අධිකරණ තීන්දුවේ වසරක සංවත්සරයට සමගාමීව නොවැම්බර් 19 වැනිදා දීපව්යාප්ත හර්තාලයක් (dawn-to-dusk lockdown) ක්රියාත්මක කිරීමත් සමඟ රට පුරා ප්රචණ්ඩත්වය පුපුරා ගියේය.
සංකේතාත්මක ඉලක්ක සහ රට පුරා පැතිරෙන කඩාකප්පල්කාරී ක්රියා
The Daily Star සහ The Hindu පුවත්පත් වාර්තා කරන පොලිස් දත්තවලට අනුව, ප්රාදේශීය විරෝධතා ලෙස ආරම්භ වූ තත්ත්වය මේ වන විට දිස්ත්රික්ක 28කට අධික සංඛ්යාවක් පුරා පැතිරුණු සංවිධානාත්මක කඩාකප්පල්කාරී ක්රියා මාලාවක් බවට පත්ව ඇත. මෙම ප්රචණ්ඩත්වයේ ස්වභාවය ඉතා බිහිසුණුය:
- මුහම්මද් යූනුස්ගේ උරුමය ඉලක්ක කිරීම: බදාදා (නොවැම්බර් 18) රාත්රියේදී නොබෙල් සාම ත්යාගලාභී සහ හිටපු අන්තර්වාර රජයේ නායක මුහම්මද් යූනුස්ගේ චට්ටෝග්රෑම් (Chattogram) පංච්ලයිෂ් ප්රදේශයේ පිහිටි පාරම්පරික නිවසට කලහකාරීන් විසින් ගිනි තබන ලදී. එමෙන්ම නොවැම්බර් 10 වැනිදා සිට යූනුස් විසින් ආරම්භ කරන ලද ග්රාමීන් බැංකුවේ (Grameen Bank) ශාඛා රැසකට ගිනි තැබීම් හා පෙට්රල් බෝම්බ ප්රහාර එල්ල වී තිබේ. රොයිටර්ස් පුවත් සේවය උපුටා දක්වන බැංකු දත්තවලට අනුව මෙලෙස ප්රහාරයට ලක් වූ ග්රාමීන් බැංකු ශාඛා සහ කාර්යාල සංඛ්යාව අවම වශයෙන් 37ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. දිළිඳු ජනතාව නඟා සිටුවීමට ක්රියාත්මක වන ක්ෂුද්ර මූල්ය ආයතන ගිනිබත් කිරීම, දේශපාලන පළිගැනීම කෙතරම් අන්ධභාවයකට පත්ව ඇත්දැයි පෙන්වයි.
- අහිංසක ජීවිත බිලිගැනීම: ප්රාදේශීය BNP නායකයන් ගැටුම්වලින් ඝාතනය වී ඇති අතර, වාහනවලට ගිනි තැබීමේ සිදුවීම්වලට මැදි වූ ප්රවාහන සේවකයන් ද ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇතැයි අනදෝලු (Anadolu) පුවත් සේවය වාර්තා කරයි. දකුණුදිග පිරෝජ්පූර් (Pirojpur) දිස්ත්රික්කයේදී බස් රථ දෙකකට ගිනි තැබීමෙන් අහිංසක බස් සහායකයකු පණපිටින් පිළිස්සී මිය යාම මෙම මැර දේශපාලනයේ ඛේදනීයම මුහුණුවරයි.
- පොදු දේපළ විනාශය සහ පළිගැනීමේ ප්රහාර: ඩකා අගනුවර සහ ප්රධාන නගරවල අත්බෝම්බ දුසිම් ගණනක් පුපුරුවා හැර ඇති අතර, බස් රථ, දුම්රිය මාර්ග සහ විශේෂයෙන් හසීනාගේ උපන් ගම වන ගෝපාල්ගන්ජ් දිස්ත්රික්කයේ පොලිස් ස්ථානවලට පවා ගිනි තබා තිබේ. ඊට ප්රතිචාර ලෙස ප්රතිවිරුද්ධ පාර්ශ්වයේ ක්රියාකාරීන් යැයි සැක කෙරෙන පිරිස් ඩකා නුවර පිහිටි අවාමි ලීග් නායකයන්ගේ (හිටපු අමාත්ය දිපු මොනි ඇතුළු පිරිස්වල) නිවාසවලට ගිනි තැබීමේ සිදුවීම් ද වාර්තා වේ.
ආණ්ඩුවේ ප්රතිචාරය සහ ‘පක්ෂ මැරයන්’ මුදා හැරීමේ අනතුර
මෙම අර්බුදය අගමැති තාරික් රහ්මාන්ගේ පාලනයට එල්ල වූ බරපතළම පාලන පරීක්ෂණයයි. ගෝපාල්ගන්ජ් සහ ෆරීඩ්පූර් වැනි අවදානම් දිස්ත්රික්කවල ආරක්ෂාව සඳහා බංග්ලාදේශ දේශසීමා ආරක්ෂක බළකායේ (BGB) අනුඛණ්ඩ 97ක් යෙදවීමටත්, හිටපු අධ්යාපන අමාත්ය නුරුල් ඉස්ලාම් නහීඩ් ඇතුළු සැකකරුවන් සිය ගණනක් අත්අඩංගුවට ගැනීමටත් රජය පියවර ගෙන තිබේ.
එහෙත් මෙහි ඇති බරපතළම දේශපාලන අනතුර වන්නේ, අවාමි ලීගයේ විරෝධතාවලට සෘජුවම මුහුණ දීම සඳහා තම පක්ෂ ක්රියාකාරීන් වීදි බස්සවන ලෙස අගමැති තාරික් රහ්මාන් BNP පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන්ට උපදෙස් දී තිබීමයි.
නීතිය හා සාමය ආරක්ෂා කිරීම රාජ්යයේ ආරක්ෂක අංශ සහ අධිකරණ පද්ධතිය සතු වගකීමක් මිස පාලක පක්ෂයේ ආධාරකරුවන් අතට පත් කළ යුතු කාර්යයක් නොවේ. කලහකාරී ප්රචණ්ඩත්වය මැඬපැවැත්වීමට පාලක පක්ෂය ද තම ක්රියාකාරීන් වීදියට මුදා හැරීමෙන් සිදුවන්නේ, අවසානයක් නැති පළිගැනීමේ වීදි ගැටුම් (tit-for-tat street violence) නිර්මාණය වී රට සිවිල් යුද්ධයක අද්දරට තල්ලු වීමයි. විපක්ෂයේ කඩාකප්පල්කාරීත්වය මෙන්ම, ඊට එරෙහිව රාජ්ය අනුග්රහයෙන් ප්රති-ප්රචණ්ඩත්වය දියත් කිරීම ද අරාජිකත්වයට අත වැනීමකි.
ආර්ථික බිඳවැටීම සහ ඉන්දීය-බංග්ලාදේශ රාජ්යතාන්ත්රික ආතතිය
මෙම දේශපාලන අරාජිකත්වය පුපුරා යන්නේ බංග්ලාදේශ ආර්ථිකයේ කොඳුනාරටිය බඳු ඇඟලුම් ක්ෂේත්රය ද දැඩි කම්කරු අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටින මොහොතකය. උද්ධමනය හමුවේ අවම වැටුප ඉහළ නංවන ලෙස ඉල්ලමින් ඇඟලුම් කම්කරුවන් ගෙන යන විරෝධතා හේතුවෙන් මහාමාර්ග අවහිර වී, කර්මාන්තශාලා සිය ගණනක මෙහෙයුම් අඩපණ වී තිබේ. ලොව දෙවැනි විශාලතම ඇඟලුම් අපනයනකරුවා වන බංග්ලාදේශයේ සැපයුම් දාමයන් මෙලෙස ගිනි තැබීම් හා හර්තාල් මඟින් අඛණ්ඩව අවහිර වුවහොත්, විදේශ ආයෝජකයන්ගේ විශ්වාසය බිඳවැටී මැතිවරණයෙන් පසු ඇති කර ගැනීමට උත්සාහ කළ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය මුළුමනින්ම විනාශ වනු ඇත.
අනෙක් පසින්, මෙම අස්ථාවර කිරීමේ මෙහෙයුම පිටුපස ඉන්දියාවේ සිටින අවාමි ලීග් නායකයන් සිටින බවට අගමැති තාරික් රහ්මාන් සහ ස්වදේශ කටයුතු අමාත්ය සලාහුදීන් අහමඩ් චෝදනා කරති. ද්විපාර්ශ්වික උදර්පණ ගිවිසුම යටතේ ෂෙයික් හසීනා භාර දෙන ලෙස ඩකා රජය නවදිල්ලියට දිගින් දිගටම බලපෑම් කිරීමත් සමඟ, දෙරට අතර සබඳතා බරපතළ රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත.
අරාජිකත්වය වෙනුවට නීතියේ ආධිපත්යය: දකුණු ආසියාවට පාඩමක්
බංග්ලාදේශයේ මෑතකාලීන ඉතිහාසය ශ්රී ලංකාව ඇතුළු සමස්ත දකුණු ආසියාවටම ප්රබල අනතුරු ඇඟවීමකි. 2024 දී වීදි අරගලයකින් ෂෙයික් හසීනා බලයෙන් පහ කළ බංග්ලාදේශය, 2026 පෙබරවාරි මැතිවරණය හරහා යළි ප්රජාතන්ත්රවාදී මාවතකට පිවිසීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කිරීම, විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව වෛරී දේශපාලනයක් ගෙන යාම සහ ඊට ප්රතිචාර ලෙස අනෙක් පාර්ශ්වය පොදු දේපළ ගිනි තබමින් හා අත්බෝම්බ ගසමින් රට අරාජික කිරීම යන විෂම චක්රය තුළ සිදුවන්නේ රාජ්යය දිය වී යාමයි.
කලහකාරී මැර ප්රචණ්ඩත්වය හරහා කිසිදා සාධනීය දේශපාලන වෙනසක් හෝ යුක්තියක් ඉටු නොවේ. ගිනි තබන සෑම බස් රථයක්ම, පුපුරුවා හරින සෑම බැංකු ශාඛාවක්ම සහ අහිමි වන සෑම අහිංසක ජීවිතයක්ම බිඳ දමන්නේ ඒ රටේ වැඩකරන ජනතාවගේ අනාගතයයි. ප්රජාතන්ත්රවාදය සුරැකීමට නම් රාජ්යය ආරක්ෂා විය යුතුය; එම ආරක්ෂාව තහවුරු කළ යුත්තේ පක්ෂ මැරයන් ලවා නොව, ස්වාධීන අධිකරණය, නීතියේ ආධිපත්යය සහ සාමකාමී දේශපාලන අවකාශය ශක්තිමත් කිරීමෙනි. දෙසැම්බර් මාසය එළඹෙන විට බංග්ලාදේශය සිවිල් ගැටුමකට නොවැටී ස්ථාවරත්වය රැකගනු ඇත්ද යන්න තීරණය වන්නේ, ප්රචණ්ඩත්වය ප්රතික්ෂේප කර නීතියේ ආධිපත්යය තුළ දේශපාලන විසඳුම් සෙවීමට සියලු පාර්ශ්ව කෙතරම් දුරට වගකීමෙන් කටයුතු කරන්නේද යන්න මතය.
බංග්ලාදේශයේ මෙම ප්රචණ්ඩකාරී තත්ත්වය හමුවේ මුහම්මද් යූනුස්ගේ පාරම්පරික නිවසට සහ ග්රාමීන් බැංකු ශාඛාවලට එල්ල වූ ගිනි තැබීම් පිළිබඳව සිද්ධිමය දර්ශන සහිතව මුහම්මද් යූනුස්ගේ නිවසට සහ ග්රාමීන් බැංකු ශාඛාවලට එල්ල වූ ගිනි තැබීම් පිළිබඳ වාර්තාව නැරඹීමෙන් වැඩිදුර තොරතුරු දැනගත හැකිය. මෙම ලිපියේ සාකච්ඡා කෙරුණු චට්ටෝග්රෑම් ප්රහාර සහ රට පුරා පැතිරුණු ගිනි තැබීම්වල සැබෑ පසුබිම දෘශ්යමානව තේරුම් ගැනීමට එම පුවත් වාර්තාව ඉතා වැදගත් වේ.











