අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ
1970 දශකයේ ශ්‍රී ලංකාවේ හැදී වැඩුණු පරපුරට ආහාර හිඟය පිළිබඳ මතකයන් අමුතුවෙන් පැහැදිලි කළ යුතු නැත. ආහාර සලාක, පාන් පෝලිම්, ආනයන සීමා සහ වෙළෙඳපොළේ භාණ්ඩ හිඟය එකල ජීවිතයේ කොටසක් විය. අද රටේ දේශපාලන, රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශවල විවිධ වගකීම් දරන බොහෝ දෙනකු ඒ අත්දැකීම් ලැබූ දරුවන්ය. එම පරපුරේම සාමාජිකයකු වන මේ ලේඛකයාට ද ඒ අතීතය පෞද්ගලිකව සිහිපත් කළ හැකිය. 1973–1974 කාලයේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ ආහාර මිල ඉහළ යාම සහ විදේශ විනිමය හිඟය ද එම තත්ත්වය තීව්‍ර කළේය.
ගුරු මාපිය යුවළකගේ දරුවකු ලෙස හැදී වැඩුණු මට පවා එකල මස්, මාළු, බිත්තර, චීස් සහ කිරි වැනි ආහාර පහසුවෙන් ලබාගත නොහැකි වූ බව මතකය. ගෙවත්තේ එළවළු, පලතුරු, කොස් සහ දෙල් තිබුණ ද, විවිධ ආහාර වර්ග ප්‍රමාණවත් ලෙස ලබාගැනීම සැමවිටම පහසු නොවීය. ඇතැම් අවස්ථාවල කරවල තිබුණ ද එහි ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ ගැටලු ද මතකයේ පවතී. වෙරළබඩ හා මිරිදිය ධීවර කර්මාන්තය පැවති ප්‍රදේශවල මාළු සපයා ගැනීමේ හැකියාව තිබිණි. ගම්වල දඩ මස් නීති විරෝධී ලෙස අලෙවි වූ මුත්, නීතිමය මෙන්ම බෞද්ධ සංස්කෘතිකමය හේතු ද මත එවැනි ප්‍රෝටීන් සපයා ගැනීමේ මාර්ග දිරිමත් කෙරුණේ නැත.
එහෙත් මේ පෞද්ගලික මතකයෙන් පමණක් එදා සමස්ත ජනතාවගේ ප්‍රෝටීන් පරිභෝජනය හෝ පෝෂණ තත්ත්වය පිළිබඳ නිශ්චිත නිගමනයකට එළඹිය නොහැකිය. ඒ සඳහා එම කාලයට අදාළ පෝෂණ සමීක්ෂණ අවශ්‍ය වේ. වැදගත් වන්නේ එම අත්දැකීම අපට අද දවසේ මතු කරන ප්‍රශ්නයයි: දරුවකුගේ බඩ පිරවීමට ආහාර තිබීම පමණක් ප්‍රමාණවත්ද, නැතහොත් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ වර්ධනයට අවශ්‍ය පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ද ලැබිය යුතුද?
2026 දීත් ආහාර මිල ජනතාවට බරක්
2026 ලෝක ආහාර දිනයට සමීප වන මේ මොහොතේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර මිල ගණන් පිළිබඳ නවතම සංඛ්‍යා ද අවධානයට ගත යුතුය.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ 2026 සැප්තැම්බර් 30 දින නිකුත් කළ වාර්තාවට අනුව, කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය පදනම් කරගත් වාර්ෂික ආහාර උද්ධමනය අගෝස්තු මාසයේ පැවති 8.5% සිට සැප්තැම්බර් මාසයේදී 8.7% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. එම මාසයේ සමස්ත උද්ධමනය 8.0%ක් විය. නැවුම් පලතුරු සහ ලොකු ලූනු මිල ඉහළ යාම මාසික ආහාර මිල වෙනස්වීමට දායක වූ බව මහ බැංකුව පෙන්වා දෙයි.
(මූලාශ්‍රය: ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව – 2026 සැප්තැම්බර් උද්ධමන වාර්තාව)
ආහාර උද්ධමනය 8.7%ක් වීම යනු සෑම ආහාර ද්‍රව්‍යයකම මිල 8.7%කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව නොවේ. එයින් අදහස් වන්නේ අදාළ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයේ ආහාර කාණ්ඩයේ මිල මට්ටම පෙර වසරේ එම මාසයට සාපේක්ෂව 8.7%කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. එහෙත් ආදායමට සාපේක්ෂව ආහාර වියදම දැනටමත් ඉහළ මට්ටමක ඇති පවුලකට මෙවැනි මිල වැඩිවීමක් දරාගැනීම තවදුරටත් අපහසු විය හැකිය.
ඒ පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියක් ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ 2023 ආර්ථික අර්බුදයේ බලපෑම පිළිබඳ ගෘහස්ථ සමීක්ෂණයෙන් ලැබේ. එම වාර්තාවට අනුව, වතු අංශයේ පවුල්වල සමස්ත වියදමෙන් 60.7%ක් ද, ග්‍රාමීය පවුල්වල 56.3%ක් ද, නාගරික පවුල්වල 54.5%ක් ද ආහාර සඳහා වැය වී තිබේ.
එම සමීක්ෂණය තවදුරටත් පෙන්වා දෙන්නේ පවුල්වලින් දහයෙන් එකක් පමණ තම මුළු වියදමෙන් 75%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ආහාර සඳහා වැය කළ බවයි. මේවා 2023 දත්ත වන අතර, 2026 වසරේ සියලු පවුල්වල වර්තමාන වියදම් ලෙස ඒවා සැලකිය නොහැකිය. එහෙත් ආහාර වියදම නිසා පවුල්වල අනෙකුත් අවශ්‍යතා සීමා විය හැකි ආකාරය ඒවා පැහැදිලි කරයි.
(මූලාශ්‍රය: ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව – Household Survey on Impact of Economic Crisis, 2023)
ආහාර මිල ඉහළ යන විට අඩු ආදායම්ලාභී පවුලක් මුහුණ දෙන්නේ ගණන් හිලව් පිළිබඳ ගැටලුවකට පමණක් නොවේ. එය දරුවාට බිත්තරයක් ලබාදෙනවාද, පලතුරක් මිලදී ගන්නවාද, කිරි ලබාදෙනවාද යන්න තීරණය කිරීමට සිදුවන තත්ත්වයක් විය හැකිය. මේ ආකාරයෙන් ආහාර මිල ගැටලුව අනාගත පරපුරේ පෝෂණ ගැටලුවක් බවට පත්විය හැකිය.
ආහාර බදු: අත්‍යවශ්‍ය ප්‍රශ්නයක්, නිවැරදි විග්‍රහයක් අවශ්‍යයි
ආහාරවල මිල පිළිබඳ සාකච්ඡා කරන විට බදු ප්‍රතිපත්තිය ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) 2024 ජනවාරි 1 සිට 18% දක්වා ඉහළ නංවා ඇති අතර, එම අනුපාතය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ 2025/2026 බදු සටහනේ ද සඳහන් වේ.
(මූලාශ්‍රය: දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව – බදු සටහන 2025/2026)
කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාවේ සියලු ආහාර ද්‍රව්‍ය සඳහා එකම ආකාරයෙන් 18%ක VAT බද්ද අය කෙරෙන බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ. බද්ද අදාළ වන්නේ නිශ්චිත නීතිමය විධිවිධාන, නිදහස් කිරීම් සහ භාණ්ඩයේ ස්වභාවය අනුවය. එබැවින් සහල්, පාන්, කිරි, බිත්තර, මස්, මාළු හෝ වෙනත් ආහාරයක් පිළිබඳව බදු ප්‍රකාශයක් කරන විට අදාළ භාණ්ඩයට බලපාන නීතිමය තත්ත්වය වෙන වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය.
එහෙත් මෙහිදී රජය හමුවේ වැදගත් ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නයක් පවතී. බදු ආදායම රාජ්‍ය සේවා පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය වුවත්, අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වලට පෝෂ්‍යදායී ආහාර ලබාගැනීම අපහසු වන තත්ත්වයක් ඇති වන්නේ නම්, බදු ක්‍රමයේ සමස්ත බලපෑම විමසා බැලිය යුතුය.
ප්‍රෝටීන් යනු සුඛෝපභෝගී ආහාරයක් නොවේ
ආහාරයක වටිනාකම එහි ප්‍රමාණයෙන් හෝ බඩ පිරවීමේ හැකියාවෙන් පමණක් තීරණය කළ නොහැකිය. ශරීරයට අවශ්‍ය ශක්තිය සමඟ ප්‍රෝටීන්, විටමින්, ඛනිජ ලවණ සහ වෙනත් පෝෂක ද අවශ්‍ය වේ.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර පිළිබඳ තොරතුරු අනුව, ප්‍රෝටීන් යනු මාංශපේශී වැනි ශරීර ව්‍යුහයන් ගොඩනැගීමටත්, හෝමෝන හා එන්සයිම වැනි ක්‍රියාකාරී අණු නිපදවීමටත් අවශ්‍ය ප්‍රධාන පෝෂකයකි. සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සම්පන්න වැඩිහිටියකු සඳහා දෛනික ශක්ති අවශ්‍යතාවෙන් 10–15%ක් පමණ ප්‍රෝටීන්වලින් ලබාගැනීම සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රමාණවත් බව එම සංවිධානය සඳහන් කරයි. කැලරි 2,000ක ආහාර වේලක් ගන්නා සාමාන්‍ය ශරීර බරක් ඇති පුද්ගලයකු සඳහා එය දිනකට ප්‍රෝටීන් ග්‍රෑම් 50–75කට ආසන්න ප්‍රමාණයකි. පුද්ගලයාගේ වයස, සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සහ ක්‍රියාකාරීත්වය අනුව අවශ්‍යතාව වෙනස් විය හැකිය.
(මූලාශ්‍රය: ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය – Healthy diet)
ප්‍රෝටීන් ලබාගැනීම සඳහා මස් හෝ මාළු පමණක් අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. පරිප්පු, කඩල, මුං ඇට, කව්පි සහ වෙනත් රනිල බෝග ද ප්‍රෝටීන් ලබාගත හැකි වැදගත් ආහාර වේ. බිත්තර, කිරි ආදිය ද ඒ සඳහා දායක වේ. එබැවින් පෝෂණ ප්‍රතිපත්තියක අරමුණ විය යුත්තේ එක් ආහාර වර්ගයක් පමණක් ප්‍රවර්ධනය කිරීම නොව, ජනතාවට දැරිය හැකි මිලකට විවිධ පෝෂ්‍යදායී ආහාර ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසීමයි.
විශේෂයෙන් ළමා වියේ සහ නව යොවුන් වියේදී ප්‍රමාණවත් පෝෂණය වැදගත්ය. එම කාලවලදී ශරීරය වර්ධනය වන අතර අස්ථි, මාංශපේශී සහ අනෙකුත් පටක ගොඩනැගීම සිදු වේ. ප්‍රමාණවත් ප්‍රෝටීන් සහ සමබර ආහාර වේලක් නොලැබීම වර්ධනයට හා සෞඛ්‍යයට අහිතකර විය හැකිය. එහෙත් ප්‍රෝටීන් පමණක් ලබාදීමෙන් සියලු පෝෂණ ගැටලු විසඳිය නොහැකිය. සමබර ආහාර වේලක්, පිරිසිදු ජලය, සනීපාරක්ෂාව සහ සෞඛ්‍ය සේවා ද ඒ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.
(මූලාශ්‍රය: ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය – Healthy diet)
දේශගුණික විපර්යාස සහ ආහාර නිෂ්පාදනයේ අවදානම
ආහාර සුරක්ෂිතතාව යනු පාරිභෝගිකයාගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවේ. ආහාර නිෂ්පාදනය, ගබඩා කිරීම, ප්‍රවාහනය සහ වෙළෙඳපොළට බෙදාහැරීම ද එයට සෘජුවම බලපායි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO) පෙන්වා දෙන්නේ දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් නියඟ, ගංවතුර සහ වෙනත් අයහපත් කාලගුණික තත්ත්ව ඇති වීම කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට හා ගොවි ජනතාවගේ ජීවනෝපායට අවදානම් ඇති කරන බවයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සහල්, බඩඉරිඟු, මුං ඇට, ලොකු ලූනු, මිරිස් සහ අර්තාපල් වැනි බෝග සම්බන්ධයෙන් සිදු කළ අධ්‍යයන ද දේශගුණික බලපෑම් සහ ඒවාට අනුවර්තනය වීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කරයි.
2025 නොවැම්බර් මාසයේ ශ්‍රී ලංකාවට බලපෑ දිට්වා සුළි කුණාටුව එම අවදානම පිළිබඳ මෑතකාලීන උදාහරණයකි. මෙවැනි ආපදාවක බලපෑම වගාව විනාශ වීමෙන් අවසන් නොවේ. බීජ, පොහොර සහ කෘෂිකාර්මික උපකරණ ලබාගැනීම ප්‍රමාද වුවහොත් ඊළඟ වගා කන්නය ද අවදානමට ලක් විය හැකිය. වාරිමාර්ග පද්ධතිවලට හානි සිදුවීම, ප්‍රවාහන මාර්ග අවහිර වීම සහ අස්වනු ගබඩා කිරීමේ පහසුකම් අහිමි වීම මඟින් ගොවියාගේ ආදායමට මෙන්ම පාරිභෝගිකයාගේ ආහාර මිලට ද බලපෑම් ඇති විය හැකිය.
එල්නිනෝ තත්ත්වය ද මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු තවත් සාධකයකි. මෙවැනි අවදානම්වලට මුහුණ දීම සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය නවීකරණය කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. කාලගුණ අනාවැකි ගොවීන් වෙත කල්තියා ලබාදීම, ජලය කාර්යක්ෂමව භාවිත කිරීම, දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන බෝග ප්‍රභේද හඳුන්වාදීම, අස්වනු ගබඩා කිරීමේ පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම සහ ප්‍රවාහන පද්ධති ශක්තිමත් කිරීම ද අවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා රජය, ගොවි සංවිධාන, පර්යේෂණ ආයතන සහ පෞද්ගලික අංශය එකට ක්‍රියා කළ යුතුය.
අනාගතය සඳහා කළ යුතු වඩාත්ම වටිනා ආයෝජනය
රටක සංවර්ධනය මැනිය යුත්තේ ඉදිවන මාර්ග, පාලම් සහ ගොඩනැඟිලි ගණනින් පමණක් නොවේ. එම රටේ දරුවන් නිරෝගීව වැඩෙනවාද, පවුල්වලට ප්‍රමාණවත් ආහාර ලබාගත හැකිද, ගොවීන්ට තම ජීවනෝපාය පවත්වාගෙන යා හැකිද යන්න ද එහි සංවර්ධනයේ මූලික දර්ශක වේ.
ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීම පමණක් නොව, ආහාර ලබාගැනීමේ හැකියාව සහ පෝෂණ ගුණය ද එකවර තහවුරු කරන ජාතික ප්‍රතිපත්තියකි.
අවසානයේදී අප තේරුම් ගත යුත්තේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව යනු කෘෂිකර්මාන්තයට පමණක් අදාළ ප්‍රශ්නයක් නොවන බවයි. එය සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය, ආර්ථිකය, පරිසරය සහ සමාජ සාධාරණත්වය එකට බැඳී ඇති ජාතික වගකීමකි.
අපගේ අරමුණ විය යුත්තේ ඊළඟ පරපුරට ආහාර පෝලිම් පිළිබඳ කතාන්දර පමණක් උරුම කිරීම නොව, කිසිදු දරුවකුට කුසගින්න නිසා තම හැකියාවන් අහිමි නොවන රටක් උරුම කිරීමයි.
