අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ
මෑතකදී ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) රුපියල් බිලියන 13.2 ක දැවැන්ත මූල්ය වංචාවක් අනාවරණය විය. මෙය පිටස්තර පුද්ගලයින්ගේ හැක් කිරීමක් නොව, බැංකුව ඇතුළතින්ම සිදුවූවකි. මේ පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවේදී සහ අධිකරණයේදී අනාවරණය වූ කරුණු මත පදනම්ව, මෙය සරලව සිදුවූයේ කෙසේද සහ එයින් මතුවන බරපතළ ගැටලු පහතින් පැහැදිලි කෙරේ.
සිදු වූයේ කුමක්ද?
පොලිස් පරීක්ෂණවලට අනුව, මෙම වංචාව මෙහෙයවා ඇත්තේ බැංකුවේ ප්රධාන ගනුදෙනු අධීක්ෂකවරයෙකි. ඔහු වෙනත් නිලධාරීන් දෙදෙනෙකුගේ මුරපද (Passwords) රහසිගතව භාවිතා කරමින් බැංකුවේ දත්ත පද්ධතියට නීතිවිරෝධී ලෙස ඇතුළු වී ඇත. මෙම මුදල් “Buy Today” නමැති ආයතනයක් හරහා ක්රිප්ටෝ මුදල් (Cryptocurrency) ලෙස විදේශයන්ට යවා ඇති බවට සැක කෙරේ. මේ වන විට අදාළ ප්රධාන සැකකරු ඇතුළු පුද්ගලයින් කිහිපදෙනෙකුම රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර ඇත.
ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ නියාමනය සහ දුර්වලතා
මෙම සිදුවීමේදී වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන්නේ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) බැංකු අධීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ක්රියාකලාපයයි. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී රවී කරුණානායක මහතා පෙන්වා දුන් පරිදි මෙහිදී බරපතළ ගැටලු කිහිපයක් පැන නගී:
- අධීක්ෂණය මගහැරීම: සාමාන්ය පුරවැසියෙකු රුපියල් 100ක් වැනි සුළු මුදලක් විදේශයකට යැවීමට උත්සාහ කළත් ඒ සඳහා පෝරම පිටු ගණනාවක් පුරවා හේතු දැක්විය යුතුය. එහෙත් රුපියල් මිලියන 12,800ක් වැනි දැවැන්ත මුදලක් රටින් පිටවෙද්දී එය මහ බැංකුවට නොපෙනීම පුදුම සහගතය.
- පෙර සලකුණු හඳුනා නොගැනීම: 2023 වසරේදී මිලියන 3,100ක් වූ අදාළ සැකකටයුතු ගිණුම් ශේෂයන් 2024 වන විට මිලියන 12,100 දක්වා අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ ගොස් තිබියදීත්, මාර්ගගත අධීක්ෂණ පද්ධති (Online Supervision) තිබෙන මහ බැංකුව ඒ පිළිබඳව ප්රශ්න කර නොමැත.
- IMF අනතුරු ඇඟවීම්: මහ බැංකුවේ අභ්යන්තර බැංකු අධීක්ෂණය ඉතා දුර්වල බව ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) විසින් 2023 වසරේදීද පෙන්වා දී තිබුණි.
මහජන විශ්වාසය සහ මහජන මුදල් (EPF)
මහජනතාවගේ විශ්රාම අරමුදල වන සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) පාලනය කරන්නේද මහ බැංකුව විසිනි. එම අරමුදල් පවා NDB බැංකුවේ ආයෝජනය කර ඇති පසුබිමක, මෙවැනි දුර්වල නියාමනයක් පැවතීම මහජනතාවගේ අනාගතය සම්බන්ධයෙන්ද දැඩි අවදානමක් මතු කරයි. බැංකුවල අභ්යන්තර විගණනයන්, පාලනයන් සහ සේවක මාරුවීම් (rotational principle) නිසි පරිදි සිදු නොවීම මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
බැංකු පද්ධතිය අනතුරේද?
මෙවැනි දැවැන්ත වංචාවක් සිදුවී තිබුණද, මේ මොහොතේ බැංකු පද්ධතිය කඩාවැටීමේ අවදානමක් නොමැති බව පාර්ලිමේන්තුවේදී අවධාරණය විය. මහ බැංකුවද නිවේදනය කළේ මෙම පාඩුව තිබියදීත් NDB බැංකුව අවශ්ය මූල්ය ස්ථාවරත්වය සහ ද්රවශීලතා මට්ටම් (Liquidity ratios) පවත්වාගෙන යන බවයි. එබැවින් ගනුදෙනුකරුවන් කලබල වී තම මුදල් ආපසු ගැනීමේ අවශ්යතාවයක් නොමැත. මෙම සිදුවීම වසන් නොකර වහාම නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමට පියවර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් NDB බැංකුව පැසසුමට ලක්විය යුතුය.
නිගමනය: මෙම සිදුවීම ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවට ලබා දෙන දැඩි අනතුරු ඇඟවීමකි. මහජනතාවගේ මුදල් සහ සමස්ත රටේ ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, බැංකු අධීක්ෂණ ක්රියාවලිය මීට වඩා විනිවිදභාවයකින් සහ වගකීමකින් යුතුව ක්රියාත්මක වීම අත්යවශ්ය වේ.
