2026 පෙබරවාරි 16
මෑතකදී ගෙන්වන ලද ගල්අඟුරු තොග ගුණාත්මක ප්රමිතීන්ට අනුකූල නොවන බවට අනාවරණය වීමත් සමඟ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) වටා මතභේදාත්මක තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී තිබේ. මෙලෙස ප්රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු භාවිතය හේතුවෙන් දැවැන්ත මූල්ය අලාභයක් සිදු වී ඇති අතර රටේ ප්රධානතම විදුලි බලාගාරයද අවදානමකට ලක්ව ඇත.
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ සාමාන්යාධිකාරීවරයා විසින් 2026 පෙබරවාරි 11 වන දින නිකුත් කරන ලද නිල ලිපියකට අනුව, LCC/25/TT/1 නැමති ටෙන්ඩරය යටතේ සපයන ලද “ප්රමිතියෙන් තොර” ගල්අඟුරු භාවිතය නිසා ඇති වූ බලපෑම් කළමනාකරණය කරගැනීමට එම ආයතනය දැඩි උත්සාහයක නිරත වෙයි. බලශක්ති අමාත්යාංශය සහ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව වෙත යොමු කර ඇති මෙම ලේඛනය මඟින් මෙහෙයුම් අකාර්යක්ෂමතාව සහ යන්ත්රෝපකරණවලට සිදුවන දිගුකාලීන හානිය පිළිබඳ කනස්සල්ලට පත්විය හැකි තොරතුරු හෙළි කරයි.
රුපියල් බිලියන ගණනක අලාභයක්
මෙහි මූල්යමය බලපෑම ඉතා ඉක්මනින් දැකගත හැකි විය. ප්රමිතියෙන් තොර මෙම ගල්අඟුරු අඩංගු පළමු නැව්වාර හතරෙන් පමණක් රුපියල් බිලියන 2.79ක සෘජු අලාභයක් සිදුවූ බව ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය වාර්තා කළේය. සැපයුම්කරුට දඩ පැනවීම සඳහා මණ්ඩලයට ප්රතිපාදන තිබුණද, අයකරගත හැකි මුදල රුපියල් බිලියන 1ක් පමණ වෙයි. ඒ අනුව සති කිහිපයක් ඇතුළත ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයට රුපියල් බිලියන 1.7කට අධික ශුද්ධ අලාභයකට මුහුණ දීමට සිදු වී ඇත.
මෙම ගැටලුවෙහි මූලික පදනම වනුයේ කාර්යක්ෂමතාවයි. ලැබී ඇති ගල්අඟුරු දහනය වීම දුර්වල මට්ටමක පවතින බැවින්, සමාන විදුලි ඒකක ප්රමාණයක් උත්පාදනය කිරීම සඳහා නොරොච්චෝල බලාගාරයට සැලකිය යුතු ගල් අඟුරු ප්රමාණයක් දහනය කිරීමට සිදු වෙයි. දත්තවලට අනුව, විදුලි ඒකකයක් සඳහා අවශ්ය ගල්අඟුරු ප්රමාණය (Coal rate) සම්මත අගය වන කිලෝග්රෑම් 0.38 සිට කිලෝග්රෑම් 0.43ක් වැනි ඉහළ අගයක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
ජාතික යටිතල පහසුකම්වලට සිදුවන හානිය
මූල්යමය බලපෑමට අමතරව, මෙම බාල තත්ත්වයේ ඉන්ධන විදුලි බලාගාරයට භෞතිකව හානි පමුණුවයි. ගල්අඟුරුවල පවතින අධික අළු ප්රමාණය සහ එහි ඇති සීරීම් සහිත ස්වභාවය (Abrasive nature) නිසා බොයිලේරු නළ (Boiler tubes) ඛාදනය වන ආකාරය සහ අත්යවශ්ය පූර්ව වායු තාපක (Air pre-heaters) අවහිර වන ආකාරය පිළිබඳව නිල වාර්තාවේ විස්තර කර ඇත.
නඩත්තු කණ්ඩායම්වලට දැන් සැලසුම් කළ කාලයට වඩා නිතර නිතර උපකරණ පිරිසිදු කිරීමට සිදුව තිබේ. නිදසුනක් ලෙස, පූර්ව වායු තාපකවල පවතින අවහිරතා පිරිසිදු කිරීම සඳහා දින 21ක කාලයක් බලාගාරය ක්රියා විරහිත කර තැබිය යුතුය. ජාතික විදුලි පද්ධතියට එවැනි ප්රමාදයක් දරාගත නොහැකිය. එසේම ටර්බයින් තල අධික ලෙස රත්වීමේ (Overheating) අවදානමක් පවතින අතර, එමඟින් බරපතළ අලුත්වැඩියාවන් අවශ්ය වන මහා පරිමාණ බිඳවැටීම් සිදුවිය හැකි බවට දැඩි කනස්සල්ලක් පවතී.
මහජනතාවට මෙයින් සිදුවන බලපෑම
ශ්රී ලාංකික පාරිභෝගිකයාට මෙම ප්රසම්පාදන අසාර්ථකත්වය ප්රධාන තර්ජන දෙකක් එල්ල කරයි. එනම් අස්ථාවරභාවය සහ පිරිවැයයි.
පළමුවැන්න නම්, විදුලි සැපයුමෙහි විශ්වසනීයත්වය පිරිහීමයි. සැලසුම් නොකළ අලුත්වැඩියාවන් සහ පිරිසිදු කිරීම් සඳහා බලාගාරය ක්රියා විරහිත කිරීමට වැඩි කාලයක් අවශ්ය වන බැවින් විදුලි කප්පාදුවක් සිදුවීමේ අවදානම ඉහළ යයි. ගල්අඟුරුවල පවතින දුර්වල ගුණාත්මකභාවය හේතුවෙන් තම පිරිවැය ඇස්තමේන්තුවලට “බලශක්ති හිඟයක්” (Energy shortage) ද ඇතුළත් කළ බව එම ලිපියෙහි පැහැදිලිව දක්වා ඇත.
දෙවැන්න නම්, මෙම මූල්ය බර අවසානයේ මහජනතාව මත පැටවීමයි. වළක්වා ගත හැකිව තිබූ බිලියන ගණනක අලාභයන් දරාගැනීමට ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයට සිදුවීමත්, සල්ෆර් ඉවත් කිරීමේ පද්ධතියේ (Sulphur removal system) අලුත්වැඩියාව සඳහා පමණක් වැයවන රුපියල් මිලියන 70ක් වැනි අමතර පිරිවැයකට මුහුණ දීමට සිදුවීමත් නිසා මෙම මුදල් පියවා ගැනීමට අනාගතයේදී විදුලි ගාස්තු ඉහළ නැංවීමට ඉඩ ඇත. මීට අමතරව, අධික අළු ප්රමාණයක් පිරිසැකසුම් කිරීමේදී සිදුවන පාරිසරික බලපෑම බලාගාරය අවට ජීවත් වන ප්රජාවට බරපතළ ගැටලුවක් වනු ඇත.
මූලාශ්රය: ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ සාමාන්යාධිකාරී ඉංජිනේරු කේ. එස්. අයි. කුමාර මහතා විසින් බලශක්ති අමාත්යාංශය වෙත යොමු කරන ලද නිල ලිපිය
