ආරක්ෂාව ද? මානව ගරුත්වය ද? බන්ධනාගාර තුළ සිදු කෙරෙන ශරීර අභ්යන්තර සෝදිසි කිරීම් පිළිබඳ ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්
බන්ධනාගාර තුළට මත්ද්රව්ය, ජංගම දුරකථන සහ සිම්පත් වැනි නීති විරෝධී ද්රව්ය ඇතුළු වීම වැළැක්වීම ආරක්ෂක අංශ මුහුණ දෙන අභියෝගයකි. එහෙත්, සැකකරුවන් හෝ රැඳවියන් පොදු ස්ථානවල නිරුවත් කර ගුද මාර්ගය පරීක්ෂා කිරීම වැනි ක්රියාවලීන් සම්බන්ධයෙන් මෑතකදී සමාජය තුළ දැඩි කතාබහක් ඇති විය. විශේෂයෙන්ම, ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) යටතේ රඳවා සිටින හිටපු බුද්ධි අංශ ප්රධානියකු වන සුරේෂ් සලේ, තමන්ව පිරිසක් ඉදිරියේ මෙවැනි පරීක්ෂාවකට ලක් කරමින් අවමන් සහගත සැලකීමට ලක් කළ බවට චෝදනා කර තිබීම මෙම මාතෘකාව යළි කරළියට ගෙනැවිත් ඇත.
රැඳවියන් පවසන පරිදි මෙම පරීක්ෂණ සිදු කරන ආකාරය සනීපාරක්ෂක ප්රමිතීන්ගෙන් තොර වීම හේතුවෙන් එච්.අයි.වී (HIV) හෝ වෙනත් ආසාදන පැතිරීමේ අවදානමක් පවතින බව පෙනේ. ආරක්ෂක අංශ මෙය අත්යවශ්ය ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස තර්ක කළ ද, ජාත්යන්තර නීතිය සහ මානව හිමිකම් ප්රමිතීන්ට අනුව මෙම පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය දැඩි සීමාවන්ට යටත් වේ.
1. මැන්ඩෙලා නීති (The Nelson Mandela Rules)
රැඳවියන්ට සැලකීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ අවම සම්මත නීති මාලාව (මැන්ඩෙලා නීති), සෝදිසි කිරීම් සඳහා වන මාර්ගෝපදේශ සපයයි.
- අත්යවශ්යතාවය: “ශරීර අභ්යන්තර කුහර සෝදිසි කිරීම් (Body cavity searches) සිදු කළ යුත්තේ වෙනත් ක්රමයක් නොමැති නම්, අත්යවශ්යම අවස්ථාවකදී පමණි.” (Rule 52(1)).
- නිසි ක්රියා පටිපාටිය: “එවැනි සෝදිසි කිරීම් සිදු කළ යුත්තේ සුදුසුකම් ලත් සෞඛ්ය වෘත්තිකයන් විසින් හෝ, එවැනි වෘත්තිකයකු නොමැති අවස්ථාවක, සෞඛ්ය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳව විශේෂයෙන් පුහුණු කළ නිලධාරීන් විසින් පමණි.” (Rule 52(2)).
- ගරුත්වය: සෝදිසි කිරීම් සැමවිටම මානව ගරුත්වය, පෞද්ගලිකත්වය, සමානුපාතිකත්වය සහ අත්යවශ්යතාව යන මූලධර්මයන්ට අනුකූල විය යුතුය. (Rule 50).
2. වධහිංසාවට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය (UNCAT)
- අවමන් සහගත සැලකීම: එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියේ 16 වන වගන්තිය (Article 16) මගින් කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීම් (Degrading/Humiliating treatment) තහනම් කරයි. ජාත්යන්තර අධිකරණ තීන්දු අනුව, අනවශ්ය ලෙස නිරුවත් කිරීම් සහ ප්රසිද්ධියේ සිදු කරන ශරීර පරීක්ෂාවන් මෙම ගණයට අයත් වේ.
- වධහිංසනය (Torture): බලහත්කාරයෙන් සිදු කරන ශරීර අභ්යන්තර පරීක්ෂා සියල්ල ස්වයංක්රීයව ‘වධහිංසනය’ ලෙස වර්ග නොකෙරේ. එහෙත්, යම් නිශ්චිත අරමුණක් (උදා: පාපොච්චාරණයක් ලබා ගැනීම හෝ බියගැන්වීම) වෙනුවෙන්, දැඩි මානසික හෝ ශාරීරික පීඩාවක් ඇති වන ලෙස මෙම පරීක්ෂා සිදු කරන්නේ නම්, එය UNCAT 1 වන වගන්තිය යටතේ වධහිංසනයක් (Torture) ලෙස සැලකිය හැකිය.
3. සනීපාරක්ෂාව සහ වෛද්ය ආචාර ධර්ම
- සෞඛ්ය අවදානම: වෛද්යමය ක්රියාපටිපාටියකදී අනුගමනය කළ යුතු ආසාදන පාලන ප්රමිතීන් (Infection-control procedures) නොසලකා හරිමින්, එකම අත්වැසුම් යුවලකින් රැඳවියන් කිහිප දෙනෙකු පරීක්ෂා කිරීම HIV, Hepatitis B සහ C වැනි ආසාදන පැතිරීමේ අවදානමක් ඇති කරයි. මෙය සෞඛ්ය අයිතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් මෙන්ම, තත්වය අනුව ‘අවමන් සහගත සැලකීමක්’ ලෙස ද සැලකිය හැකිය (World Medical Association – WMA Statement on Body Searches of Prisoners).
4. ආරක්ෂාව සඳහා නවීන විකල්ප
ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා ශරීර අභ්යන්තරය හාරා බැලීම එකම ක්රමය නොවේ.
- තාක්ෂණය: ලොව පුරා බොහෝ බන්ධනාගාර අද වන විට මිනිස් සිරුරට හානි නොවන ‘Body Scanners’ හෝ ‘X-Ray’ තාක්ෂණය භාවිත කරයි.
- නිරීක්ෂණය: යම් රැඳවියකු යමක් සඟවාගෙන සිටින බවට සාධාරණ සැකයක් පවතී නම්, ඔහුව විශේෂ නිරීක්ෂණ කුටියක (Dry Toilet පහසුකම් සහිත) රඳවා තබා ගනිමින්, එම ද්රව්ය ස්වභාවිකව බැහැර වන තෙක් නිරීක්ෂණය කිරීම ජාත්යන්තරව පිළිගත් මානුෂීය ක්රමවේදයකි.
නීතිය පසිඳලීම කිසිවිටෙකත් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම සඳහා බලපත්රයක් නොවේ. සුරේෂ් සලේ ඇතුළු ඕනෑම පාර්ශවයක් චෝදනා කරන පරිදි සිදුවන නීති විරෝධී හෝ අමානුෂික පරීක්ෂා කිරීම් පිළිබඳව නිසි පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම වැදගත්ය. ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය ද ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව තාක්ෂණය යොදා ගනිමින් සහ මානව ගරුත්වය සුරකින අයුරින් සිය සෝදිසි කිරීමේ ක්රමවේද නවීකරණය කර ගැනීම කාලීන අවශ්යතාවයකි.
